Ngữ văn 7: Ôn tập cả năm và 4 đề tự luyện có đáp án

Cách ôn cả năm

Mỗi buổi, dành thời gian đọc một đoạn chưa học, trả lời bằng chứng trước rồi mới mở gợi ý. Sau khi chữa, viết lại câu trả lời bằng lời của em và ghi một lỗi cần tránh. Với phần viết, giữ bản nháp để thấy điều đã sửa; không chỉ chép bản hoàn chỉnh.

Học kỳ I: Bài 1 rèn truyện và tóm tắt; bài 2 rèn thơ bốn, năm chữ và đoạn cảm xúc; bài 3 rèn phân tích nhân vật; bài 4 rèn biểu cảm và đọc lời bình thơ; bài 5 rèn tùy bút, tản văn, văn hóa vùng miền và tường trình. Ôn mở rộng thành phần câu, nói giảm nói tránh, số từ, phó từ, ngữ cảnh và từ địa phương.

Học kỳ II: Bài 6 rèn ngụ ngôn, tục ngữ và nghị luận tán thành; bài 7 rèn khoa học viễn tưởng, kể sự việc lịch sử; bài 8 rèn nghị luận phản đối; bài 9 rèn văn bản thông tin, giải thích quy tắc; bài 10 rèn dự án đọc sách và phân tích nhân vật. Ôn thành ngữ, nói quá, mạch lạc, liên kết, dấu chấm lửng, thuật ngữ, yếu tố Hán Việt, cước chú và tài liệu tham khảo.

Bốn bước trả lời đọc hiểu: Gạch động từ yêu cầu; xác định phạm vi văn bản; chọn chi tiết hoặc từ ngữ; viết câu trả lời và lý giải. Câu hỏi “nêu” thường cần thông tin trực tiếp; “phân tích tác dụng” cần chỉ ra cách diễn đạt, nội dung được làm rõ và cảm xúc hoặc ý nghĩa tạo ra.

Phân biệt kiểu viết: Tóm tắt giữ sự việc chính; phân tích nhân vật dùng nhận xét và bằng chứng; biểu cảm phát triển tình cảm qua chi tiết; nghị luận bảo vệ quan điểm; kể lịch sử cần xác thực; thuyết minh quy tắc giúp người khác thực hiện; tường trình làm rõ sự việc và trách nhiệm.

Tự sửa trước khi nộp: Đã đúng đề, đúng kiểu bài chưa? Tên người, tác phẩm có đúng không? Chi tiết nào bị nhớ lẫn? Có nhận xét không bằng chứng không? Các đoạn có nối nhau hợp lí không? Có câu quá dài hoặc từ dùng sai ngữ cảnh không? Phần kết có nhắc lại máy móc toàn bài không?

Đề 1 Ôn giữa học kỳ I

Phạm vi gợi ý: Bài 1–3. Thời gian tự luyện: 90 phút. Thang điểm: 10. Đây là đề do Gia Sư SV biên soạn để luyện tập, không phải đề chính thức hay ma trận bắt buộc của một trường. Làm phần đọc hiểu khoảng 35 phút, phần viết khoảng 45 phút và dành 10 phút kiểm tra.

Ngữ liệu Chiếc ô để lại

Chiều tan học, mưa đến bất ngờ. Huy mở chiếc ô mới, định bước thật nhanh ra cổng. Dưới mái cầu thang, Nam đứng giữ tập giấy của nhóm kịch. Nam bảo đã nhắn mẹ nhưng mẹ còn bận. Huy nhìn đồng hồ, nghĩ đến buổi tập bóng đang chờ. Cậu đi được vài bước rồi quay lại: “Cậu cầm ô mang giấy về trước đi. Tớ đợi anh ở đây.” Nam ngần ngại, Huy đặt cán ô vào tay bạn. Khi anh đến đón, Huy kể chuyện và được anh choàng áo mưa. Tối ấy, nhóm nhận được ảnh những trang kịch bản khô ráo, bên cạnh là dòng nhắn của Nam: “Mai tớ trả ô nhé.” Huy nhìn đôi giày còn ướt ở cửa, rồi mỉm cười. Cậu vẫn tiếc buổi tập bóng, nhưng thấy niềm vui của mình không chỉ nằm trên sân bóng.

Ngữ liệu mới do Gia Sư SV biên soạn.

Phần I Đọc hiểu 6 điểm

Câu 1 — 0,5 điểm. Xác định ngôi kể của văn bản và một dấu hiệu.

Câu 2 — 0,5 điểm. Huy đã làm gì để giúp Nam?

Câu 3 — 1 điểm. Chỉ ra chủ ngữ trong câu “Những trang kịch bản khô ráo nằm trên bàn”. Nêu tác dụng của phần bổ sung “khô ráo”.

Câu 4 — 1 điểm. Giải thích vì sao chi tiết Huy vẫn tiếc buổi tập bóng làm nhân vật thuyết phục hơn.

Câu 5 — 1 điểm. Tóm tắt văn bản trong 2–3 câu, không thêm nhận xét riêng.

Câu 6 — 2 điểm. Em có đồng ý rằng giúp bạn luôn có nghĩa phải từ bỏ mọi nhu cầu của mình không? Trả lời khoảng 6–8 câu, kết hợp văn bản với lý lẽ của em.

Phần II Viết 4 điểm

Viết bài khoảng 400 chữ phân tích nhân vật Huy trong Chiếc ô để lại. Làm rõ ít nhất hai nét của nhân vật hoặc một nét tính cách cùng sự chuyển biến nhận thức; sử dụng chi tiết cụ thể, nhận xét cách khắc họa.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 1

Câu 1: Ngôi thứ ba (0,25); người kể gọi nhân vật Huy, Nam và kể về họ (0,25). Không nhầm câu thoại xưng “tớ” với ngôi kể toàn truyện.

Câu 2: Huy cho Nam mượn ô để mang tập giấy về trước (0,5).

Câu 3: Chủ ngữ “Những trang kịch bản khô ráo” (0,5). “Khô ráo” bổ sung trạng thái của trang giấy, làm thông tin về sự vật cụ thể hơn và phù hợp kết quả việc bảo vệ giấy khỏi mưa (0,5).

Câu 4: Chi tiết cho thấy Huy có sở thích và sự cân nhắc thật, không phải nhân vật chỉ biết hy sinh một cách dễ dàng (0,5). Việc vẫn lựa chọn giúp bạn làm rõ lòng quan tâm và giá trị lựa chọn (0,5).

Câu 5: Huy gặp Nam chờ người đón cùng tập giấy của nhóm kịch khi trời mưa và cho bạn mượn ô mang giấy về. Sau khi nhận tin giấy được giữ khô, Huy vui dù tiếc buổi tập bóng. Giữ sự việc và kết quả đúng (0,75), diễn đạt gọn, không bình luận (0,25).

Câu 6: Quan điểm rõ, hợp lí (0,5); sử dụng tình huống Huy giúp Nam nhưng vẫn chờ anh đón an toàn (0,5); lý giải cần cân nhắc nhu cầu, khả năng và cách giúp khác nhau (0,75); diễn đạt mạch lạc (0,25). Có thể đồng ý một phần hoặc phản đối nhận định tuyệt đối; không chấm theo việc trùng câu chữ gợi ý.

Phần viết: Đúng kiểu bài, bố cục (0,5); nhận xét và bằng chứng về lòng quan tâm, sự cân nhắc, niềm vui thay đổi (1,5); lý giải chi tiết, cách đặt nhân vật vào lựa chọn và diễn biến tâm lý (1); diễn đạt (0,5); suy nghĩ riêng có căn cứ (0,5). Nếu chỉ kể lại truyện, không cho trọn điểm phân tích.

Đề 2 Ôn cuối học kỳ I

Phạm vi gợi ý: Bài 1–5. Thời gian tự luyện: 90 phút. Thang điểm: 10. Cấu trúc này phục vụ luyện tập; đối chiếu kế hoạch kiểm tra của trường khi sử dụng.

Ngữ liệu Góc sân của bà

Sáng bà ra quét lá
Chổi chạm nắng đầu sân
Mùi đất sau đêm ẩm
Theo bước bà thật gần

Em ngồi bên cửa nhỏ
Học viết những dòng xanh
Bà gom mùa lá cũ
Cho ngày mới trong lành

Mai em đi xa ngõ
Mang tiếng chổi theo cùng
Trong bao điều mới lạ
Vẫn thương góc sân chung

Bài thơ mới do Gia Sư SV biên soạn.

Phần I Đọc hiểu 6 điểm

Câu 1 — 0,5 điểm. Xác định thể thơ dựa vào số tiếng trong dòng.

Câu 2 — 0,5 điểm. Nêu hai hình ảnh hoặc âm thanh gắn với người bà.

Câu 3 — 1 điểm. Chỉ ra phó từ trong “Vẫn thương góc sân chung” và ý nghĩa bổ sung của nó.

Câu 4 — 1 điểm. Giải thích ý nghĩa “Mang tiếng chổi theo cùng” trong ngữ cảnh khổ cuối.

Câu 5 — 1 điểm. Nhận xét tình cảm của người cháu qua một chi tiết cụ thể.

Câu 6 — 2 điểm. Viết đoạn khoảng 6–8 câu về một việc nhỏ giúp em thể hiện sự trân trọng với người thân; liên hệ một điều gợi ra từ bài thơ và nêu cách thực hiện cụ thể.

Phần II Viết 4 điểm

Viết bài khoảng 400 chữ bày tỏ cảm xúc về một người hoặc một sự việc đã giúp em biết trân trọng những điều bình dị. Có thể chọn trải nghiệm của chính em; không cần bịa một hoàn cảnh đặc biệt để gây xúc động.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 2

Câu 1: Thơ năm chữ, các dòng có năm tiếng (0,5).

Câu 2: Hai trong các chi tiết: bà quét lá, tiếng chổi, bước bà, bà gom lá (mỗi ý đúng 0,25). Chấp nhận cách diễn đạt tương đương.

Câu 3: “Vẫn” (0,5), bổ sung ý nghĩa tiếp diễn hoặc duy trì tình cảm dù đi xa (0,5).

Câu 4: Không mang theo âm thanh như một đồ vật; người cháu lưu giữ ký ức về bà, nếp sống và mái nhà (0,5). Cách diễn đạt nhấn tình cảm bền bỉ khi bước vào môi trường mới (0,5).

Câu 5: Nêu tình cảm yêu thương, biết ơn hoặc gắn bó (0,5); chọn và lý giải một chi tiết như vẫn thương góc sân, nhớ tiếng chổi (0,5).

Câu 6: Việc làm phù hợp, cụ thể (0,5); liên hệ bài thơ (0,5); giải thích ý nghĩa và cách thực hiện trong khả năng (0,75); diễn đạt (0,25). Không bắt buộc học sinh kể thông tin riêng tư nhạy cảm của gia đình.

Phần viết: Đúng kiểu biểu cảm, bố cục (0,5); lựa chọn chi tiết hoặc kỷ niệm (1); phát triển, lý giải cảm xúc, kết hợp kể tả vừa đủ (1,5); diễn đạt (0,5); nét riêng phù hợp (0,5). Bài chỉ kể diễn biến mà chưa bộc lộ, lý giải tình cảm chưa đạt trọn điểm nội dung.

Đề 3 Ôn giữa học kỳ II

Phạm vi gợi ý: Bài 6–8. Thời gian tự luyện: 90 phút. Thang điểm: 10. Ngữ liệu và câu hỏi dùng để rèn kỹ năng, không dự đoán đề của một trường.

Ngữ liệu Lần thử thứ hai

Nhiều người sợ làm lại vì cho rằng thử lần đầu chưa thành công đã chứng tỏ mình kém. Cách nghĩ ấy dễ khiến chúng ta bỏ cuộc trước khi hiểu mình sai ở đâu. Làm lại có ích khi đi kèm quan sát và điều chỉnh. Chẳng hạn, một nhóm học sinh làm mô hình cầu bằng giấy nhưng cầu sập khi đặt vật lên. Nếu chỉ gấp thêm nhiều tờ giống hệt, nhóm chưa chắc có kết quả khác. Khi xem vị trí bị gãy, thử thay cách tạo trụ và kiểm tra từng phần, các bạn mới học được từ lần trước. Tuy nhiên, kiên trì không có nghĩa bất chấp mọi điều kiện. Với hoạt động có nguy cơ gây hại hoặc vượt khả năng, cần dừng lại, nhờ người có chuyên môn hướng dẫn. Trưởng thành không nằm ở việc chưa từng sai, mà ở cách ta nhìn nhận lỗi và lựa chọn bước tiếp theo.

Đoạn nghị luận mới do Gia Sư SV biên soạn.

Phần I Đọc hiểu 6 điểm

Câu 1 — 0,5 điểm. Nêu vấn đề chính được bàn trong văn bản.

Câu 2 — 0,5 điểm. Theo người viết, khi nào việc làm lại có ích?

Câu 3 — 1 điểm. Nêu vai trò của ví dụ nhóm làm cầu giấy đối với ý kiến của người viết.

Câu 4 — 1 điểm. “Tuy nhiên” liên kết phần sau với phần trước bằng quan hệ gì? Vì sao phần sau cần thiết?

Câu 5 — 1 điểm. Phân biệt kiên trì và lặp lại máy móc dựa vào ngữ liệu.

Câu 6 — 2 điểm. Viết khoảng 6–8 câu nêu cách em sẽ xử lý sau khi một bài thuyết trình chưa tốt, trong đó có một việc kiểm tra nguyên nhân và một việc điều chỉnh.

Phần II Viết 4 điểm

Viết bài khoảng 400 chữ phản đối ý kiến “Một lần thất bại là đủ để kết luận bản thân không có khả năng”. Nêu lí lẽ, bằng chứng và điều kiện cần cân nhắc; tránh khẳng định cứ cố gắng là chắc chắn thành công trong mọi việc.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 3

Câu 1: Cách học từ lần chưa thành công, thử lại có điều chỉnh và có giới hạn hợp lí (0,5).

Câu 2: Khi làm lại đi kèm quan sát và điều chỉnh (0,5).

Câu 3: Ví dụ minh họa sự khác nhau giữa lặp lại và tìm nguyên nhân để sửa (0,5); giúp lí lẽ cụ thể, dễ hình dung và có sức thuyết phục hơn (0,5). Không gọi đây là kết quả khảo sát khoa học.

Câu 4: Quan hệ chuyển sang mặt hạn chế hoặc đối lập cần bổ sung (0,5); giúp giới hạn ý kiến về kiên trì, tránh hiểu thành hành động bất chấp nguy cơ (0,5).

Câu 5: Kiên trì có quan sát, học hỏi, điều chỉnh mục tiêu hoặc phương pháp (0,5); lặp máy móc tiếp tục cách làm cũ mà không tìm nguyên nhân (0,5).

Câu 6: Nêu tình huống và thái độ phù hợp (0,5); kiểm tra nguyên nhân cụ thể như thiếu dẫn chứng, nói quá nhanh, bố cục rối (0,5); điều chỉnh tương ứng và cách kiểm tra tiến bộ (0,75); diễn đạt (0,25).

Phần viết: Nêu đúng ý kiến và quan điểm phản đối (0,5); lí lẽ về giới hạn của một lần thử và vai trò học hỏi (1,25); ví dụ đáng tin, phân tích phù hợp (1); thừa nhận cần điều kiện, phản hồi và lựa chọn hợp lí (0,5); diễn đạt, bố cục (0,5); nét riêng có căn cứ (0,25).

Đề 4 Ôn cuối học kỳ II

Phạm vi gợi ý: Bài 6–10, vận dụng kỹ năng cả năm. Thời gian tự luyện: 90 phút. Thang điểm: 10.

Ngữ liệu Góc quan sát cây xanh

Lớp 7B tổ chức góc quan sát cây xanh trong bốn tuần. Mỗi nhóm chọn một chậu cây quen thuộc do giáo viên đồng ý, đặt ở vị trí an toàn và ghi tên cây. Vào cùng một thời điểm mỗi tuần, nhóm đo chiều cao từ mặt đất trong chậu đến đỉnh thân chính, ghi bằng xăng-ti-mét và chụp ảnh từ một vị trí cố định. Không kéo thẳng lá hoặc bẻ cành để đo. Nhóm ghi thêm ngày tưới, tình trạng lá và thay đổi vị trí đặt cây nếu có. Nếu một buổi quên đo, để trống ô dữ liệu và ghi lý do, không điền một con số đoán chừng. Cuối hoạt động, nhóm so sánh ghi chép của chính mình, mô tả điều quan sát được và nêu câu hỏi còn chưa giải thích. Việc một cây cao hơn chưa đủ để kết luận chỉ do lượng nước; ánh sáng, giống cây và nhiều điều kiện khác cũng có thể liên quan.

Văn bản thông tin mới do Gia Sư SV biên soạn.

Phần I Đọc hiểu 6 điểm

Câu 1 — 0,5 điểm. Nêu mục đích chính của văn bản.

Câu 2 — 0,5 điểm. Khi quên đo một buổi, nhóm cần làm gì?

Câu 3 — 1 điểm. Vì sao cần ghi đơn vị và đo ở cùng thời điểm mỗi tuần?

Câu 4 — 1 điểm. Văn bản triển khai thông tin theo cách nào là chính? Nêu dấu hiệu.

Câu 5 — 1 điểm. Một bạn kết luận “Cây cao hơn chắc chắn vì nhóm tưới nhiều hơn”. Em đánh giá nhận xét ấy thế nào dựa vào ngữ liệu?

Câu 6 — 2 điểm. Đề xuất một bảng ghi chép gồm ít nhất bốn cột cho hoạt động này và giải thích vì sao cần một cột do em lựa chọn. Có thể mô tả bằng chữ nếu không kẻ bảng.

Phần II Viết 4 điểm

Viết bài khoảng 400 chữ thuyết minh quy tắc một hoạt động học tập hoặc trò chơi phù hợp học sinh lớp 7. Nêu chuẩn bị, trình tự, điều kiện kết thúc và cách xử lý một tình huống dễ gây nhầm lẫn. Không sao chép nguyên ngữ liệu của đề.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 4

Câu 1: Hướng dẫn tổ chức và ghi chép hoạt động quan sát cây xanh một cách có trật tự, trung thực (0,5).

Câu 2: Để trống ô dữ liệu, ghi lý do, không tự đoán số (0,5).

Câu 3: Đơn vị giúp hiểu con số và so sánh đúng (0,5); thời điểm đo thống nhất giúp giảm khác biệt do cách tổ chức đo, làm ghi chép nhất quán hơn (0,5). Không khẳng định chỉ điều này đã loại mọi sai số.

Câu 4: Theo trình tự thực hiện hoạt động (0,5): chọn và chuẩn bị cây, đo và ghi theo tuần, so sánh cuối hoạt động (0,5).

Câu 5: Chưa đủ căn cứ để khẳng định chắc chắn (0,5), vì ánh sáng, giống cây và các điều kiện khác có thể liên quan; ngữ liệu chưa có thí nghiệm kiểm soát để tách nguyên nhân (0,5).

Câu 6: Ít nhất bốn cột phù hợp, chẳng hạn ngày đo, chiều cao (cm), tình trạng lá, ngày tưới gần nhất, ghi chú thay đổi vị trí (1 điểm); giải thích đúng vai trò một cột (0,75); trình bày rõ (0,25). Không yêu cầu bịa số đo.

Phần viết: Giới thiệu mục đích, người tham gia và chuẩn bị (0,75); các bước, luật rõ ràng (1,5); kết thúc và xử lý tình huống (0,75); diễn đạt, bố cục (0,5); cách trình bày phù hợp, dễ thực hiện (0,5). Chấp nhận luật riêng của nhóm nếu nói rõ và nhất quán.

Hướng dẫn dùng kết quả

Điểm đọc hiểu thấp ở câu nhận biết: luyện xác định loại văn bản, ngôi kể, từ loại bằng dấu hiệu. Thấp ở câu giải thích: tập cấu trúc “chi tiết — điều cho thấy — ý nghĩa”. Thấp ở câu vận dụng: nêu quan điểm vừa phải, ví dụ cụ thể và điều kiện áp dụng. Với bài viết, chọn một lỗi lớn để sửa trước: sai kiểu bài, thiếu bằng chứng, các ý rời nhau hoặc diễn đạt chưa rõ.

Đáp án tự luận là hướng dẫn chấm mở. Chấp nhận cách diễn đạt và cách hiểu khác khi phù hợp văn bản, có lý lẽ. Dung lượng trong các đề là yêu cầu luyện tập của bộ tài liệu; khi làm bài trên lớp, thực hiện đúng đề và hướng dẫn của giáo viên.