Ôn tập cả năm và 4 đề tự luyện

Lộ trình ôn tập hai học kỳ

Học kỳ I: Bài 1 rèn đọc truyền kì, giải thích chi tiết kì ảo và viết về con người với tự nhiên; Bài 2 rèn đọc song thất lục bát, phân tích cảm xúc và nhạc điệu; Bài 3 đọc truyện thơ Nôm, phân biệt hệ chữ và bàn vấn đề học sinh; Bài 4 kiểm tra lập luận văn học, cách dẫn lời và nguồn; Bài 5 đọc kịch qua xung đột, lời thoại, hành động, phân biệt câu rút gọn với câu đặc biệt.

Học kỳ II: Bài 6 đọc trinh thám, kiểm tra suy luận, sáng tạo truyện và dùng câu ghép; Bài 7 đọc thơ, luyện thơ tám chữ và đoạn cảm nghĩ, tìm hiểu nghĩa từ; Bài 8 đọc nghị luận xã hội, kiểm chứng bằng chứng và đề xuất giải pháp; Bài 9 đọc thông tin, thuyết minh địa điểm, biến đổi và mở rộng câu; Bài 10 thực hiện dự án sách, quảng bá đa phương thức và phỏng vấn.

Mỗi vòng ôn gồm bốn việc: đọc một ngữ liệu chưa học; trả lời bằng chi tiết cụ thể; viết một đoạn hoặc lập dàn ý; tự sửa theo tiêu chí. Lưu sổ lỗi với “lỗi đã mắc – nguyên nhân – cách sửa – ví dụ mới”. Đừng chỉ đọc đáp án; hãy làm lại câu sai sau vài ngày bằng lời của mình.

Kĩ năng chuẩn bị lên lớp 10

Đọc đúng động từ trong câu hỏi: “chỉ ra” yêu cầu nhận diện; “phân tích” cần giải thích quan hệ và tác dụng; “đánh giá” cần nhận xét có tiêu chí và căn cứ. Một câu trả lời về tu từ nên có dấu hiệu ngôn ngữ, tên biện pháp khi phù hợp và tác dụng đối với ý, cảm xúc cụ thể. Với câu mở, có thể nêu quan điểm khác đáp án nếu lập luận hợp lí và không trái văn bản.

Khi viết nghị luận xã hội, làm rõ vấn đề, phân tích nguyên nhân và ảnh hưởng, cân nhắc cách nhìn khác, đề xuất giải pháp khả thi. Khi phân tích văn học, triển khai nhận xét bằng bằng chứng và cách tác giả tổ chức ngôn ngữ, hình ảnh, cốt truyện hoặc lời thoại. Không coi kể lại tác phẩm là phân tích.

Bốn đề dưới đây là đề tự luyện biên soạn mới, không phải đề thi chính thức hoặc ma trận tuyển sinh lớp 10 của một địa phương. Mỗi đề gợi ý 90 phút, 10 điểm: đọc hiểu 6 điểm, viết 4 điểm. Dung lượng bài viết là mục tiêu luyện tập; khi kiểm tra hoặc dự thi, làm theo yêu cầu thực tế. Thời điểm dùng đề giữa kỳ cần điều chỉnh theo tiến độ của trường.

Đề 1. Ôn giữa học kỳ I

Ngữ liệu: Chiếc chuông bên giếng

Làng có một chiếc chuông treo bên giếng. Người già kể rằng chuông chỉ ngân khi nghe một lời nói thật lòng. Mùa hạn, giếng cạn dần. Người có ruộng rộng xin lấy nước trước vì nuôi nhiều người làm; người buôn hàng xin lấy trước vì ngày mai phải đi xa. Ai cũng nói mình có lí, nhưng chiếc chuông vẫn im.

Cậu bé giữ giếng không tranh lời. Cậu đánh dấu mực nước mỗi sớm và ghi số gàu từng nhà đã lấy. Đến chiều thứ bảy, cậu mang sổ ra sân đình: “Con đã lấy thêm một gàu cho luống rau nhà con mà chưa ghi. Con xin nhận phần thiếu ấy.” Chuông khẽ ngân một tiếng. Mọi người nhìn nhau, rồi lần lượt kể những điều còn bỏ sót trong sổ.

Nước giếng không vì tiếng chuông mà đầy lên. Cả làng phải sửa đường dẫn, che bớt nắng và chia giờ lấy nước. Có người vẫn chưa hài lòng, nhưng ai cũng biết mình được lấy bao nhiêu và vì sao. Nhiều năm sau, chiếc chuông mất tiếng. Cuốn sổ bên giếng thì vẫn được thay mới mỗi mùa khô.

Ngữ liệu hư cấu do Gia Sư SV biên soạn cho đề tự luyện; không phải văn bản SGK.

Phần đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 (1 điểm). Xác định ngôi kể và nêu một dấu hiệu nhận biết.

Câu 2 (1 điểm). Chỉ ra chi tiết kì ảo và giải thích một vai trò của nó trong truyện.

Câu 3 (1 điểm). Vì sao câu “Nước giếng không vì tiếng chuông mà đầy lên” quan trọng đối với ý nghĩa câu chuyện?

Câu 4 (1 điểm). Nêu sự thay đổi trong cách dân làng giải quyết việc lấy nước trước và sau khi cuốn sổ được đưa ra.

Câu 5 (2 điểm). Em có đồng ý rằng nhận lỗi chỉ có ý nghĩa khi đi cùng việc sửa sai không? Viết khoảng 6–8 câu, dùng ít nhất một chi tiết của truyện và một lí lẽ của em.

Phần viết – 4 điểm

Viết bài khoảng 450–550 chữ bàn về một cách giải quyết tình trạng lãng phí nước ở trường hoặc gia đình. Làm rõ nguyên nhân, đề xuất ít nhất hai việc có thể thực hiện và cách kiểm tra kết quả. Không dùng số liệu tự đặt như kết quả khảo sát thật.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 1

Câu 1: Ngôi thứ ba (0,5); người kể gọi “cậu bé”, “dân làng”, không xưng “tôi” tham gia câu chuyện (0,5). Câu 2: Chuông ngân khi có lời nói thật lòng (0,5); làm nổi bật sự trung thực, thúc đẩy dân làng tự nhìn lại hoặc tạo bước ngoặt (0,5). Câu 3: Cho thấy phép lạ không thay hành động thực tế (0,5); muốn có nước và chia công bằng cần sửa đường dẫn, tiết kiệm, tổ chức sử dụng (0,5). Câu 4: Trước đó mỗi người nêu lí lẽ có lợi cho mình (0,5); sau đó đối chiếu ghi chép, công khai thiếu sót và thống nhất cách chia (0,5).

Câu 5: Quan điểm rõ (0,5); chi tiết đúng và có giải thích (0,5); lí lẽ hợp lí về trách nhiệm, khắc phục hậu quả hoặc phòng lỗi lặp lại (0,75); diễn đạt mạch lạc (0,25). Có thể bổ sung rằng nhận lỗi là bước đầu đáng ghi nhận, còn sửa sai cần thời gian và điều kiện; không bắt buộc đồng ý tuyệt đối với cách diễn đạt trong câu hỏi.

Bài viết: Xác định đúng vấn đề, có bố cục (0,5); phân tích biểu hiện, nguyên nhân và ảnh hưởng có căn cứ (1,0); giải pháp cụ thể, gắn nguyên nhân, có người thực hiện và cách theo dõi (1,5); lập luận, liên kết, dùng từ và chính tả (0,75); góc nhìn hoặc cách diễn đạt có sức thuyết phục (0,25). Có thể đề xuất kiểm tra vòi rò, phân công báo hỏng, thay thói quen mở nước liên tục và theo dõi lượng dùng nếu có đồng hồ phù hợp.

Đề 2. Ôn cuối học kỳ I

Ngữ liệu: Tên trên tấm bảng

(Sau buổi diễn của lớp. Trên bàn là tấm bảng ghi tên Minh ở mục người viết kịch bản. Minh cầm bút, Hà đứng cạnh.)

HÀ: Cô đang chờ ảnh để đăng tin. Cậu ký vào đây nhé.

MINH: Chưa được. Cảnh cuối là ý của An, lời thoại chúng mình cùng sửa.

HÀ: Nhưng bản đầu do cậu viết. Thêm nhiều tên, tấm bảng sẽ chật.

MINH: Chật thì làm bảng khác.

(Hà nhìn đồng hồ, đưa điện thoại cho Minh. Trên màn hình là tin nhắn nhắc gửi ảnh.)

HÀ: Nếu chậm, tin sẽ không lên tối nay. Cậu không muốn cả lớp được giới thiệu sao?

MINH: Mình muốn. Nhưng ảnh sẽ ở đó lâu hơn tối nay.

(Minh đặt bút xuống. An bước vào, trên tay còn cuộn phông.)

AN: Không cần ghi tên tớ đâu. Chỉ vài câu thôi mà.

MINH: Vài câu đã làm cả cảnh khác đi. Tớ không muốn nhận phần ấy.

(Hà lật mặt sau tấm bảng. Một khoảng trắng hiện ra.)

HÀ: Vậy viết ở đây. Tớ sẽ nhắn cô chờ thêm ít phút.

Đoạn kịch hư cấu do Gia Sư SV biên soạn cho đề tự luyện.

Phần đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 (1 điểm). Nêu hai dấu hiệu cho thấy ngữ liệu là văn bản kịch.

Câu 2 (1 điểm). Xác định xung đột chính và điều mỗi nhân vật Minh, Hà đang ưu tiên lúc đầu.

Câu 3 (1 điểm). Trong ngữ cảnh, lời “Chưa được” đã lược điều gì? Khôi phục thành một câu đầy đủ có nghĩa phù hợp.

Câu 4 (1 điểm). Phân tích tác dụng của chỉ dẫn Hà lật mặt sau tấm bảng ở cuối đoạn.

Câu 5 (2 điểm). Giải thích lời Minh “ảnh sẽ ở đó lâu hơn tối nay” và nêu suy nghĩ của em về việc ghi nhận đóng góp trong sản phẩm chung, khoảng 6–8 câu.

Phần viết – 4 điểm

Viết bài khoảng 450–550 chữ phân tích nhân vật Minh trong đoạn kịch, chú ý lời thoại, hành động và cách nhân vật ứng xử trước sức ép thời gian.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 2

Câu 1: Có tên nhân vật và lời thoại trực tiếp (0,5); có chỉ dẫn sân khấu, hành động để biểu diễn (0,5). Câu 2: Mâu thuẫn giữa gửi ảnh nhanh và ghi công chính xác (0,5); Minh ưu tiên công bằng, Hà ban đầu ưu tiên thời hạn và việc giới thiệu lớp (0,5). Câu 3: Có thể khôi phục “Mình chưa được ký vào tấm bảng này” hoặc “Mình chưa thể ký xác nhận như vậy” (0,5); chỉ ra thông tin về người thực hiện và hành động được hiểu nhờ lời trước (0,5). Chấp nhận cách khôi phục khác giữ đúng ý, không buộc một phân tích duy nhất cho lời đáp ngắn.

Câu 4: Hành động tìm ra khoảng trống để bổ sung tên, tháo nút thắt thực tế (0,5); cho thấy Hà thay đổi, chấp nhận chậm ít phút để ghi nhận đúng (0,5). Câu 5: Hiểu ảnh công khai tồn tại lâu, có thể lưu một sự ghi nhận sai (0,75); nêu quan điểm về ghi công và trách nhiệm (0,5); có lí lẽ hoặc tình huống minh họa phù hợp (0,5); diễn đạt rõ (0,25).

Bài viết: Giới thiệu đúng vấn đề, bố cục rõ (0,5); phân tích phẩm chất của Minh qua ít nhất hai bằng chứng như từ chối ký, ghi nhận ý An, chấp nhận làm lại bảng (1,5); làm rõ xung đột, sức ép và tác dụng lời thoại/hành động (1,0); lập luận, diễn đạt, chính tả (0,75); nhận xét riêng có căn cứ (0,25). Không cần gọi đoạn này là bi kịch; trọng tâm là xung đột và cách hành động của nhân vật.

Đề 3. Ôn giữa học kỳ II

Ngữ liệu: Đường chỉ nhỏ

Chiều trở gió, con đường thơm lá mới
Mẹ ngồi khâu bên cửa sổ nhìn ra
Đường chỉ nhỏ đi qua mùa áo rách
Nối ngày con với những buổi đi xa.

Con từng nghĩ chân trời là tất cả
Nên vội vàng qua ngõ cũ chiều mưa
Nay chạm lại đường kim trên vạt áo
Thấy quê nhà trong một sợi chỉ thưa.

Bài thơ do Gia Sư SV biên soạn cho đề tự luyện; không gán cho tác giả khác.

Phần đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 (1 điểm). Xác định thể thơ và nêu căn cứ qua ít nhất hai dòng.

Câu 2 (1 điểm). Chỉ ra hai hình ảnh gắn với người mẹ và nêu cảm nhận ban đầu về hình tượng ấy.

Câu 3 (1 điểm). Giải thích ý nghĩa hình ảnh “đường chỉ nhỏ” trong mối liên hệ với toàn bài.

Câu 4 (1 điểm). Phân tích sự thay đổi trong cách nhìn của người con từ “từng nghĩ” đến “nay”.

Câu 5 (2 điểm). Viết đoạn khoảng 150 chữ nêu cảm nghĩ về hai dòng cuối, có phân tích ít nhất một cách dùng hình ảnh hoặc từ ngữ.

Phần viết – 4 điểm

Viết bài khoảng 450–550 chữ bàn về cách người trẻ có thể giữ sự gắn bó với gia đình trong khi theo đuổi mục tiêu riêng. Đề xuất giải pháp phù hợp với việc học và hoàn cảnh khác nhau của mỗi gia đình.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 3

Câu 1: Thơ tám chữ (0,5); đếm đúng tám tiếng ở ít nhất hai dòng (0,5). Câu 2: Chọn hai hình ảnh như mẹ ngồi khâu, cửa sổ, đường chỉ, đường kim (0,5); cảm nhận sự chăm chút, bền bỉ, yêu thương từ việc bình dị (0,5). Câu 3: Trước hết là đường chỉ vá áo cụ thể (0,5); còn gợi sự chăm sóc, nối kết gia đình và hành trình người con (0,5). Câu 4: Trước đây nghiêng về khát vọng đi xa, có lúc vội qua điều thân thuộc (0,5); hiện tại nhận ra giá trị quê nhà trong dấu vết nhỏ bé (0,5).

Câu 5: Cảm xúc rõ, bám hai dòng cuối (0,5); phân tích hình ảnh đường kim/sợi chỉ như dấu vết tình thân hoặc cách đặt quê nhà trong vật nhỏ (0,75); lí giải tác động đối với người đọc, có liên kết (0,5); diễn đạt rõ (0,25). Không bắt buộc dùng một tên biện pháp tu từ nếu đã giải thích đúng cơ chế hình ảnh.

Bài viết: Vấn đề và bố cục (0,5); làm rõ giá trị mục tiêu riêng và sự gắn bó, không đặt chúng thành đối lập tuyệt đối (1,0); giải pháp như trao đổi kế hoạch, duy trì thời gian trò chuyện, chia sẻ việc vừa sức, điều chỉnh theo hoàn cảnh (1,5); lập luận và diễn đạt (0,75); góc nhìn riêng hợp lí (0,25). Không đánh giá tình cảm chỉ bằng số cuộc gọi hoặc một cách sinh hoạt duy nhất.

Đề 4. Ôn cuối năm

Ngữ liệu: Một góc đọc cần được sử dụng

Tháng đầu mở góc đọc, một lớp đặt sách lên chiếc kệ đẹp và chụp nhiều ảnh. Cuối tháng, nhóm phụ trách nhận ra nhiều cuốn chưa từng được mượn. Các bạn hỏi ý kiến từng tổ thay vì vội kết luận rằng cả lớp không thích đọc.

Có bạn ngại ghi tên trước đám đông vì sợ bị chê chọn sách dễ. Có bạn không biết cuốn nào phù hợp. Cũng có bạn chỉ rảnh khi kệ đã khóa. Nhóm quyết định thử ba thay đổi: viết lời giới thiệu ngắn cho từng cuốn, cho đăng ký mượn riêng với người trực, và đổi giờ mở kệ. Sau hai tuần, sổ mượn có thêm tên mới, nhưng một số bạn vẫn chưa tham gia.

Nhóm chưa gọi đó là thành công trọn vẹn. Các bạn tiếp tục hỏi người chưa mượn sách và ghi cả ý kiến không đồng tình. Một góc đọc không chỉ cần được xây dựng; nó cần được sử dụng, được lắng nghe và được điều chỉnh. Những bức ảnh đẹp có thể giới thiệu khởi đầu, còn thói quen đọc cần được nuôi bằng công việc lặp lại mỗi ngày.

Tình huống giả định do Gia Sư SV biên soạn; không phải báo cáo khảo sát một trường có thật.

Phần đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 (1 điểm). Nêu vấn đề chính mà ngữ liệu đặt ra.

Câu 2 (1 điểm). Chỉ ra hai nguyên nhân khiến một số bạn chưa mượn sách và giải pháp tương ứng.

Câu 3 (1 điểm). Phân tích tác dụng của cách lặp “được” trong câu về góc đọc ở đoạn cuối.

Câu 4 (1 điểm). Xác định hai vế và quan hệ ý nghĩa trong câu “Sổ mượn có thêm tên mới, nhưng một số bạn vẫn chưa tham gia”.

Câu 5 (2 điểm). Vì sao việc chưa tuyên bố thành công trọn vẹn thể hiện cách đánh giá có trách nhiệm? Viết khoảng 6–8 câu, sử dụng chi tiết trong ngữ liệu.

Phần viết – 4 điểm

Viết bài khoảng 450–550 chữ đề xuất cách làm cho hoạt động đọc sách của lớp hiệu quả hơn. Dựa vào tình huống nhưng không chép lại toàn bộ giải pháp; bổ sung cách phân công và đánh giá sau một thời gian thực hiện.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 4

Câu 1: Hoạt động đọc cần được tổ chức theo nhu cầu, sử dụng thực chất và điều chỉnh, không chỉ chú trọng hình thức (1,0; nêu một phần đúng cho 0,5). Câu 2: Mỗi cặp nguyên nhân – giải pháp đúng được 0,5: ngại bị chê → đăng ký riêng; không biết chọn sách → giới thiệu ngắn; lệch giờ rảnh → đổi giờ mở. Câu 3: Điệp “được” tạo cấu trúc nối tiếp, nhấn những việc phải làm sau xây dựng (0,5); hướng chú ý từ vật trưng bày tới nhu cầu người dùng và sự điều chỉnh (0,5).

Câu 4: Vế 1 “sổ mượn / có thêm tên mới”, vế 2 “một số bạn / vẫn chưa tham gia” (0,5); quan hệ tương phản qua “nhưng” (0,5). Câu 5: Nhận ra dữ liệu tích cực chưa đại diện cho mọi học sinh (0,75); dùng chi tiết còn bạn chưa tham gia và tiếp tục hỏi ý kiến (0,5); lí giải trách nhiệm kiểm tra giới hạn, tìm cách cải thiện (0,5); diễn đạt rõ (0,25).

Bài viết: Nêu đúng vấn đề và bố cục (0,5); phân tích nguyên nhân/nhu cầu từ tình huống có phân biệt giả định với dữ kiện thật (1,0); giải pháp cụ thể, phân công, thời hạn và cách đánh giá việc đọc có chất lượng (1,5); lập luận, liên kết và diễn đạt (0,75); bổ sung góc nhìn hợp lí, chẳng hạn trao đổi nội dung sau đọc hoặc tiếp cận sách theo khả năng (0,25). Không chỉ đếm lượt mượn: có thể hỏi học sinh hiểu gì, muốn đọc tiếp gì và gặp trở ngại nào.

Cách dùng đáp án để tiến bộ

Tự chấm phần nhận biết trước, sau đó đọc lại phần phân tích. Với câu mở, xem mình đã có luận điểm, bằng chứng và lí giải chưa. Khoanh một câu viết chung chung rồi sửa bằng chi tiết cụ thể. Sau mỗi đề, ghi ba việc: điều làm tốt, lỗi lặp lại, bài luyện ngắn sẽ làm tiếp. Các mức điểm gợi ý chấp nhận cách diễn đạt tương đương và cách hiểu khác có căn cứ; không chấm theo việc trùng từng chữ đáp án.