GIA SƯ SV · HÓA HỌC 12

Bài 26. Ôn tập Chương 7 – Nhóm IA và IIA – Hóa học 12

Sơ đồ kiến thức do Gia Sư SV biên soạn. Chạm hình để xem lớn; mô hình không thể hiện tỉ lệ thực.

Mục tiêu: Hệ thống hóa tính chất kim loại nhóm IA và IIA, hợp chất công nghiệp, nước cứng; luyện xác định sản phẩm và tính toán hóa học.

Cần biết trước: Đã học Bài 24 và Bài 25.

1. So sánh nhanh hai nhóm kim loại

Tiêu chí	Nhóm IA	Nhóm IIA
Cấu hình lớp ngoài	`ns¹`	`ns²`
Số oxi hóa thường gặp	+1	+2
Ion thông dụng	M⁺	M²⁺
Phản ứng với nước	Thường mạnh, tạo MOH và H₂	Phụ thuộc kim loại; Ca/Ba phản ứng dễ hơn Mg
Hợp chất tiêu biểu	NaCl, NaOH, NaHCO₃, Na₂CO₃	CaCO₃, CaO, Ca(OH)₂, BaSO₄

Mẹo học: nhớ electron hóa trị để suy ra ion; rồi dùng điều kiện phản ứng để suy ra sản phẩm. Bảng là tóm tắt, không thay thế các ngoại lệ như Be, Mg hoặc sản phẩm oxygen của kim loại kiềm.

2. Năm chuỗi phản ứng nên nhớ

Kim loại kiềm: $2 N a + 2 H_{2} O \to 2 N a O H + H_{2}$ .
Baking soda: $2 N a H C O_{3} \overset{t^{\circ}}{\to} N a_{2} C O_{3} + C O_{2} + H_{2} O$ .
Đá vôi và vôi: $C a C O_{3} \overset{t^{\circ}}{\to} C a O + C O_{2}$ , $C a O + H_{2} O \to C a (O H)_{2}$ .
Nước vôi trong: $C a (O H)_{2} + C O_{2} \to C a C O_{3} ↓ + H_{2} O$ .
Làm mềm nước: $C a^{2 +} + C O_{3}^{2 -} \to C a C O_{3} ↓$ .

3. Sơ đồ lựa chọn cách giải

Gặp kim loại tác dụng với nước: xác định nhóm và nguyên tố → xem điều kiện → viết sản phẩm đúng → cân bằng → đổi mol → tính khối lượng, thể tích. Gặp nước cứng: xác định ion Ca²⁺, Mg²⁺ → phân loại muối → chọn đun/Na₂CO₃/trao đổi ion theo điều kiện đã biết.

Ví dụ tổng hợp có lời giải

Đề: Hòa tan hết 0,10 mol Na₂CO₃ trong nước, cho CaCl₂ dư. Tính khối lượng kết tủa CaCO₃ tạo thành (giả sử phản ứng hoàn toàn).

Giải: $N a_{2} C O_{3} + C a C l_{2} \to C a C O_{3} ↓ + 2 N a C l$ . Tỉ lệ 1:1, $n_{C a C O_{3}} = 0, 10$ mol. Vậy $m = 0, 10 \times 100 = 10, 0$ g.

Tự kiểm tra trước khi chuyển chương

1) Vì sao NaHCO₃ và Na₂CO₃ không nên được gọi chung một tên?

Hai muối có thành phần, phản ứng khi nung và vai trò sử dụng khác nhau. NaHCO₃ là hydrogencarbonate, Na₂CO₃ là carbonate.

2) Vì sao nước chứa CaCl₂ không thể làm mềm bằng chỉ đun sôi?

CaCl₂ tan không phân hủy để tạo kết tủa khi đun sôi thông thường; cần phương pháp loại Ca²⁺ khác.

Lộ trình học tiếp

Luyện tập theo chủ đề kim loại kiềm → kim loại kiềm thổ → nước cứng → đề tự luyện Chương 7. Sau khi nộp, xem lại lời giải trước khi chọn “Luyện tiếp”.

Biên soạn và minh họa: Gia Sư SV.