GIA SƯ SV · KHTN · LỚP 9
Sự khác nhau giữa phi kim và kim loại
Mục tiêu và kiến thức nền
So sánh theo tính chất vật lí/hóa học và tránh khái quát từ một ví dụ. Cần biết nguyên tố, oxide và liên kết.
So sánh
Kim loại thường dẫn điện/nhiệt tốt và có tính dẻo; phi kim thường dẫn điện kém, dạng rắn thường giòn. Có ngoại lệ: graphite dẫn điện, một số phi kim có bề ngoài sáng. Phi kim có thể tồn tại rắn, lỏng hoặc khí ở điều kiện thường, nên trạng thái không đủ để phân loại.
Trong nhiều phản ứng, kim loại nhường electron tạo ion dương; phi kim có thể nhận electron khi phản ứng với kim loại hoặc dùng chung electron với phi kim khác. Một nguyên tố phi kim có thể biểu hiện nhiều số oxi hóa, không phải lúc nào cũng nhận electron. Oxide kim loại thường có tính base hoặc lưỡng tính; nhiều oxide phi kim có tính acid, nhưng CO là oxide trung tính.
Phương pháp
Đọc từng tính chất và đối chiếu điều kiện; với phản ứng, xác định chất trước/sau và vai trò của nguyên tố. Chọn ứng dụng dựa trên tính chất cụ thể: carbon ở các dạng khác nhau có ứng dụng khác nhau vì cấu trúc khác. Phân loại một oxide theo tính chất phản ứng, không chỉ theo nhãn kim loại/phi kim.
Ghi nhớ
“Thường” không phải “luôn”. Đơn chất và nguyên tố khác nhau; các dạng đơn chất của cùng nguyên tố có thể có tính chất vật lí khác rõ rệt. Khi kết luận từ hiện tượng, cần đủ dữ kiện thay vì một đặc điểm duy nhất.
Ví dụ có lời giải từng bước
Một mẫu rắn màu sẫm dẫn điện. Chỉ từ hai dấu hiệu ấy có kết luận chắc chắn đó là kim loại không? Giải thích bằng một ngoại lệ phù hợp.
- Dẫn điện là tính chất thường gặp của kim loại nhưng không phải điều kiện đủ để xác định kim loại.
- Graphite là một dạng đơn chất của carbon, thuộc phi kim, nhưng dẫn điện; vì vậy dữ kiện đã cho vẫn phù hợp với ít nhất một phi kim.
- Cần thêm dữ kiện về thành phần hoặc tính chất đặc trưng phù hợp. Không suy một nguyên tố hay một chất duy nhất từ chỉ màu sắc và khả năng dẫn điện.
Tính chất thường gặp luôn cần đối chiếu ngoại lệ; cấu trúc khác nhau có thể làm các dạng đơn chất cùng nguyên tố khác tính chất.
Tự kiểm tra
Thử trả lời rồi mới mở lời giải.
Mọi oxide phi kim đều là oxide acid?
Không. CO là ví dụ oxide trung tính trong phân loại phổ thông.
Phi kim có phải lúc nào cũng nhận electron trong mọi phản ứng?
Không. Vai trò và số oxi hóa phụ thuộc chất phản ứng; không thay phân tích phản ứng bằng một quy tắc tuyệt đối.
Tóm tắt và học tiếp
Tính chất thường gặp luôn cần đối chiếu ngoại lệ; cấu trúc khác nhau có thể làm các dạng đơn chất cùng nguyên tố khác tính chất.
Luyện tập bài này
Biên soạn và hình minh họa: Gia Sư SV. Kế thừa chương tương ứng; ví dụ, lời giải và sơ đồ mới do Gia Sư SV biên soạn. Các khối lượng mol làm tròn được nêu riêng trong ví dụ.