Một số nhiên liệu – KHTN 6 Bài 14

Hai gia đình cùng nấu một bữa ăn nhưng có thể dùng lượng nhiên liệu khác nhau. Sự khác biệt không chỉ do món ăn: thiết bị, cách sử dụng và lượng nhiệt thất thoát đều quan trọng. Hiểu nhiên liệu giúp ta nhìn rõ mối liên hệ giữa năng lượng cần dùng, tài nguyên và môi trường.

Học xong bài này, em có thể

Nêu ví dụ và phân loại nhiên liệu thông dụng theo thể rắn, lỏng, khí.
Giải thích nhiên liệu cháy giải phóng năng lượng; liên hệ tính chất với bảo quản và sử dụng.
Nêu các cách sử dụng nhiên liệu an toàn, tiết kiệm ở mức phù hợp lứa tuổi.
Hiểu khái quát nguồn nhiên liệu hóa thạch, nguy cơ cạn kiệt và ý nghĩa an ninh năng lượng.

Kiến thức nên ôn: vật thể, chất và tính chất của chất; oxygen và không khí.

1. Nhiên liệu là gì?

Trong phạm vi bài này, nhiên liệu là chất có thể cháy, khi cháy giải phóng năng lượng, thường được sử dụng dưới dạng nhiệt. Than, củi, xăng, dầu và khí đốt là các ví dụ quen thuộc. Nhiệt có thể dùng trực tiếp để đun nấu, hoặc được chuyển hóa qua thiết bị để vận hành máy móc, phát điện.

Không phải mọi nguồn năng lượng đều là nhiên liệu cháy. Ánh sáng Mặt Trời, gió và nước chảy có thể cung cấp năng lượng nhưng không phải những chất được đem đốt như xăng hoặc than. Điện là một dạng năng lượng được sử dụng, không phải một nhiên liệu rắn, lỏng hay khí trong cách phân loại của bài.

Một chất cháy được không có nghĩa phù hợp để dùng làm nhiên liệu trong mọi thiết bị. Còn phải xét lượng năng lượng thu được, khả năng kiểm soát sự cháy, độ an toàn, chi phí và tác động môi trường. Đốt rác nhựa để lấy nhiệt là một ví dụ không phù hợp cho sinh hoạt.

2. Nhiên liệu rắn, lỏng và khí

Nhóm	Ví dụ	Đặc điểm cần biết
Rắn	Than đá, củi	Khối lượng, độ ẩm, kích thước và điều kiện cấp không khí ảnh hưởng việc sử dụng. Cháy có thể tạo tro, bụi và khí thải.
Lỏng	Xăng, dầu hỏa, dầu diesel	Cần vật chứa và thiết bị đúng loại. Hơi của một số nhiên liệu lỏng dễ bắt lửa; không dùng mũi để thử nhận diện.
Khí	Khí thiên nhiên, khí đốt dùng trong thiết bị phù hợp	Cần hệ thống kín, thiết bị và quy trình an toàn; rò rỉ có thể gây nguy hiểm.

Cách phân loại cần gắn với điều kiện đang xét. Chẳng hạn, một số loại khí đốt được hóa lỏng để chứa trong bình dưới điều kiện thích hợp, rồi chuyển thành khí khi đưa đến bộ phận đốt. Điều này liên hệ trực tiếp với kiến thức chuyển thể ở Bài 10, không làm cho nhiên liệu trở thành hai chất khác nhau chỉ vì đổi thể.

Xăng và nhiều loại dầu không tan trong nước. Than đá cũng không tan trong nước. Các tính chất như độ bay hơi, độ tan, khả năng bắt cháy và trạng thái giúp lựa chọn phương án bảo quản, vận chuyển, sử dụng. Không tự trộn, đốt hoặc mở bình chứa để kiểm tra những tính chất này.