KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 21
Dòng điện và nguồn điện: điều kiện duy trì dòng điện – KHTN 8
Pin cung cấp năng lượng cho đèn, nhưng chỉ có pin đặt cạnh đèn thì đèn chưa sáng.
Học xong, em làm được gì?
Nêu khái niệm dòng điện, vai trò nguồn điện và phân biệt vật dẫn điện với vật cách điện.
Kiến thức nền: Điện tích và mạch kín đơn giản.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Điện tích chuyển động có hướng
Dòng điện là dòng chuyển dời có hướng của các hạt mang điện. Trong kim loại, hạt chuyển động có hướng là electron tự do. Không phải mọi chuyển động ngẫu nhiên của electron đều tạo dòng điện theo một chiều xác định.
Nguồn điện duy trì dòng điện
Pin và ắc quy có hai cực; nguồn tạo và duy trì hiệu điện thế giữa hai cực, cung cấp năng lượng khi mạch hoạt động. Một mạch dẫn kín, được mắc đúng với nguồn và thiết bị phù hợp, cho phép dòng điện chạy qua. Ngắt công tắc làm đường dẫn bị hở.
Dẫn điện và cách điện
Kim loại thường dẫn điện tốt; nhựa và cao su khô thường cách điện trong điều kiện sử dụng thích hợp. Không coi nước sinh hoạt là chất cách điện an toàn. Chỉ khảo sát bằng bộ pin thấp áp do giáo viên cấp; không nối tắt hai cực pin và không dùng điện lưới.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Đèn không sáng khi công tắc mở.
- Đường dẫn bị ngắt nên mạch không kín.
- Đóng công tắc đúng cách sau khi giáo viên kiểm tra để hoàn thành mạch.
Ví dụ 2
Vì sao dây điện có lõi kim loại và vỏ nhựa?
- Lõi dẫn dòng điện đến thiết bị.
- Vỏ nhựa phù hợp giúp cách điện, giảm nguy cơ tiếp xúc với lõi dẫn.
Chỗ dễ nhầm
- Nguồn điện cung cấp năng lượng, không chỉ là vật giữ dây.
- Không kiểm tra vật dẫn bằng ổ điện gia đình.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Hạt chuyển dời có hướng trong dây kim loại là?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: C. Electron tự do.
Electron tự do tham gia dòng điện trong kim loại.
Câu 2
Một nguồn pin thông thường có mấy cực?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Hai cực: dương và âm.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Sai; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng.
Mạch hở ngắt dòng; nối tắt có thể gây nóng và nguy hiểm. Ý d: Đúng. Hiệu điện thế giúp duy trì dòng điện khi nối thành mạch kín phù hợp.
Câu 4
Nêu ba điều cần kiểm tra khi đèn trong bộ thực hành không sáng.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kiểm tra công tắc và đường dẫn có kín không; dây tiếp xúc tốt không; nguồn và bóng đèn có phù hợp, còn hoạt động không. Ngắt nguồn trước khi sửa mạch.
Câu 5
Dây bọc nhựa bị bong vỏ có còn an toàn chỉ vì lõi vẫn dẫn điện không?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Không. Lớp bảo vệ đã hỏng, có thể gây tiếp xúc hoặc chập. Dừng sử dụng và báo người phụ trách thay dây.
Sơ đồ ghi nhớ
- Dòng điện: chuyển dời có hướng.
- Nguồn có hai cực.
- Mạch kín mới dẫn liên tục.
- Lõi dẫn, vỏ cách điện.