KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 4
Dung dịch và nồng độ: phần trăm, mol và pha loãng – KHTN 8
Hai cốc nước đường cùng thể tích có thể ngọt khác nhau vì lượng chất tan khác nhau.
Học xong, em làm được gì?
Xác định chất tan, dung môi; tính độ tan, nồng độ phần trăm và nồng độ mol.
Kiến thức nền: Số mol, khối lượng và đổi mL sang L.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Dung dịch và độ tan
Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của chất tan và dung môi. Ở nhiệt độ xác định, dung dịch bão hòa không hòa tan thêm chất tan đó trong điều kiện đang xét. Độ tan S là số gam chất tan tối đa hòa tan trong 100 g nước để tạo dung dịch bão hòa ở nhiệt độ ấy; không phải trong 100 g dung dịch.
Hai cách biểu diễn nồng độ
C% = (m chất tan / m dung dịch) × 100%; m dung dịch = m chất tan + m dung môi nếu không có thất thoát. Cₘ = n chất tan / V dung dịch, với V tính bằng L, Cₘ tính bằng mol/L. Không lấy thể tích dung môi thay cho thể tích dung dịch.
Pha loãng và pha trộn
Thêm nước làm giảm nồng độ nhưng không đổi lượng chất tan nếu không có phản ứng, kết tủa hay thất thoát. Khi pha loãng dung dịch mol, C₁V₁ = C₂V₂ với V₂ là thể tích dung dịch sau cùng. Chỉ thực hành với chất, nồng độ và quy trình do giáo viên cho phép.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Hòa tan 12 g muối vào 88 g nước. Tính C%.
- m dung dịch = 12 + 88 = 100 g.
- C% = 12/100 × 100% = 12%.
Ví dụ 2
Có 0,15 mol chất tan trong 300 mL dung dịch.
- 300 mL = 0,300 L.
- Cₘ = 0,15/0,300 = 0,50 mol/L.
Chỗ dễ nhầm
- Mẫu số của C% là khối lượng dung dịch.
- Đổi mL sang L trước khi tính Cₘ.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Hòa 5 g đường vào 95 g nước, C% bằng?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: B. 5%.
Khối lượng dung dịch 100 g, nên C% = 5%.
Câu 2
0,20 mol chất tan trong 0,50 L dung dịch có Cₘ bao nhiêu mol/L?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Cₘ = 0,20/0,50 = 0,40 mol/L.
Câu 3
Ở một nhiệt độ, S = 30 g/100 g nước. 200 g nước hòa tan tối đa bao nhiêu g chất?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Lượng nước tăng gấp đôi nên lượng hòa tan tối đa là 60 g.
Câu 4
Thêm 100 g nước vào 100 g dung dịch muối 10%. Tính C% mới.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Muối ban đầu 10 g. Sau pha loãng có 200 g dung dịch; C% = 10/200 × 100% = 5%.
Câu 5
Cần pha 100 mL dung dịch 0,20 mol/L thành dung dịch 0,10 mol/L. Tính thể tích sau pha.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
C₁V₁ = C₂V₂ nên V₂ = 0,20 × 100/0,10 = 200 mL. Khi thực hành, thêm dung môi đến thể tích cuối 200 mL, không mặc định thể tích các chất lỏng luôn cộng chính xác.
Sơ đồ ghi nhớ
- Dung dịch đồng nhất.
- C% dùng khối lượng.
- Cₘ dùng mol và lít.
- Pha loãng giữ lượng tan.