KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 7
Tốc độ phản ứng và chất xúc tác – KHTN 8
Cùng một lượng chất, phản ứng có thể nhanh hoặc chậm tùy cách tạo điều kiện tiếp xúc.
Học xong, em làm được gì?
Giải thích các yếu tố ảnh hưởng tốc độ và thiết kế phép so sánh chỉ thay một yếu tố.
Kiến thức nền: Dấu hiệu phản ứng và đọc bảng số liệu.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Nhanh hay chậm được so sánh thế nào?
Tốc độ phản ứng cho biết mức độ nhanh, chậm của quá trình tạo sản phẩm hoặc tiêu thụ chất tham gia. Có thể so sánh lượng khí tạo ra trong cùng thời gian hoặc thời gian tạo cùng lượng khí. Mọi phép so sánh phải có cùng tiêu chí.
Các yếu tố thường gặp
Tăng nhiệt độ, tăng nồng độ chất tham gia hoặc tăng diện tích tiếp xúc của chất rắn thường làm phản ứng nhanh hơn trong các trường hợp đang xét. Nghiền nhỏ làm tăng diện tích tiếp xúc chứ không tăng khối lượng. Hiệu quả còn phụ thuộc bản chất phản ứng.
Xúc tác và thí nghiệm công bằng
Chất xúc tác làm tăng tốc độ phản ứng và được tái tạo sau quá trình; không phải nguyên liệu bị tiêu hao theo phương trình tổng quát. Để khảo sát một yếu tố, giữ các yếu tố còn lại như nhau, lặp lại phép đo và ghi kết quả. Thí nghiệm hóa học chỉ tiến hành dưới hướng dẫn của giáo viên.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Hai mẫu cùng khối lượng, một dạng cục và một dạng bột, phản ứng cùng dung dịch acid trong điều kiện như nhau.
- Bột có tổng diện tích tiếp xúc lớn hơn.
- Dự đoán phản ứng của bột nhanh hơn; kiểm tra bằng cùng một lượng khí mục tiêu.
Ví dụ 2
Cùng tạo 30 mL khí, mẫu A mất 20 s, mẫu B mất 40 s.
- Cùng lượng sản phẩm nhưng A cần ít thời gian hơn.
- A nhanh hơn theo tiêu chí này; không suy ra mọi thời điểm đều nhanh gấp đôi.
Chỗ dễ nhầm
- Không đổi đồng thời nhiệt độ và nồng độ khi khảo sát một yếu tố.
- Xúc tác không làm tự tăng lượng sản phẩm lí thuyết do lượng chất ban đầu quyết định.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Để khảo sát ảnh hưởng nhiệt độ, cần giữ điều gì giống nhau?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: A. Khối lượng, nồng độ và dạng mẫu.
Giữ các yếu tố còn lại để kết quả có thể quy cho nhiệt độ.
Câu 2
Tạo 40 mL khí trong 20 s: lượng khí trung bình mỗi giây là bao nhiêu mL/s?
Xem lời giải và cách kiểm tra
40/20 = 2 mL/s; đây là chỉ số trung bình trong khoảng đo.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Đúng.
Xúc tác được tái tạo sau quá trình, không bị tiêu hao theo phương trình tổng quát. Ý d: Đúng. Trong nhiều phản ứng, nhiệt độ tăng làm tốc độ phản ứng tăng.
Câu 4
Vì sao bảo quản lạnh thường làm thực phẩm biến đổi chậm hơn?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Nhiệt độ thấp làm nhiều quá trình hóa học và hoạt động sinh học diễn ra chậm hơn. Làm lạnh không có nghĩa thực phẩm vô hạn sử dụng.
Câu 5
Đề xuất cách kiểm tra ảnh hưởng diện tích tiếp xúc của viên phản ứng do giáo viên cung cấp.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Dùng hai mẫu cùng khối lượng: nguyên viên và nghiền nhỏ; cùng thể tích dung dịch, nhiệt độ và dụng cụ. Đo thời gian đạt cùng tiêu chí, lặp lại dưới hướng dẫn và ghi số liệu.
Sơ đồ ghi nhớ
- Cùng tiêu chí so sánh.
- Nhiệt độ và nồng độ.
- Diện tích tiếp xúc.
- Xúc tác được tái tạo.