Ôn tập Ngữ văn 10 cả năm và bốn đề tự luyện

Phạm vi và cách sử dụng

Bộ học liệu bao quát chín bài của hai tập Ngữ văn 10 Kết nối tri thức với cuộc sống. Học kỳ I tương ứng bài 1–5; học kỳ II tương ứng bài 6–9. Thời điểm kiểm tra giữa kỳ phụ thuộc kế hoạch của nhà trường. Chuyên đề học tập lựa chọn là phần riêng, không nằm trong bộ chín bài này.

Bốn đề dưới đây dùng ngữ liệu mới được biên soạn cho mục đích luyện tập. Đây không phải đề chính thức hoặc ma trận bắt buộc của mọi trường. Thời gian gợi ý mỗi đề là 90 phút: đọc và ghi ý khoảng 10 phút, phần đọc hiểu khoảng 30 phút, phần viết khoảng 45 phút, kiểm tra khoảng 5 phút. Có thể điều chỉnh theo khả năng và yêu cầu của giáo viên.

Hệ thống hóa kiến thức theo thể loại

Truyện và truyện truyền kì: tóm tắt ngắn chuỗi sự kiện; xác định tình huống, nhân vật, người kể và điểm nhìn; chọn chi tiết có khả năng giải thích chủ đề. Yếu tố kì ảo phải được phân tích trong quan hệ với xung đột, không chỉ kể tên.

Thơ: đọc thành tiếng; tìm chủ thể trữ tình, hình ảnh, nhịp, vần, giọng điệu và mạch cảm xúc. Phân biệt nguyên tác với bản dịch. Không áp một công thức tâm trạng cho mọi cảnh vật giống nhau.

Sử thi: quan sát người anh hùng trong quan hệ với cộng đồng và hệ giá trị; phân tích tầm vóc sự kiện, ngôn ngữ phóng đại, lặp, đối thoại. Chú ý xung đột giữa trách nhiệm và tình cảm riêng.

Chèo, tuồng: đọc lời thoại cùng hành động và tình huống trình diễn; nhận ra tính ước lệ, giọng điệu và đối tượng của tiếng cười. Phân biệt văn bản sân khấu với văn bản thông tin viết về sân khấu.

Nghị luận: xác định luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng và cách phản hồi ý kiến khác. Kiểm tra kết luận có vượt phạm vi bằng chứng hay không. Biểu cảm hỗ trợ nhưng không thay lập luận.

Văn bản thông tin: xác định mục đích, đối tượng, cách tổ chức; kiểm tra nguồn, thời điểm và đơn vị; đọc quan hệ giữa chữ với bảng, ảnh, sơ đồ. Phân biệt dữ kiện, đánh giá và dự báo.

Ôn tiếng Việt và kĩ năng viết

Các nhóm cần luyện: nghĩa và sắc thái từ Hán Việt; lỗi dùng từ và trật tự từ; mạch lạc và liên kết; trích dẫn, cước chú, tỉnh lược; chêm xen, liệt kê; phương tiện phi ngôn ngữ. Với mỗi nhóm, tự tạo một ví dụ đúng, một ví dụ sai và giải thích cách sửa.

Các sản phẩm viết đã luyện gồm phân tích truyện, phân tích thơ, bài luận thuyết phục thay đổi thói quen, báo cáo nghiên cứu, nghị luận xã hội, phân tích tác phẩm, nội quy hoặc hướng dẫn, bài luận về bản thân. Khi nhận đề, xác định người đọc, mục đích, nội dung và kiểu văn bản trước khi tìm ý.

Tự sửa bài theo thứ tự: đúng yêu cầu → luận điểm và bố cục → bằng chứng và phân tích → liên kết → từ ngữ, câu, chính tả.
Nếu không nhớ nguyên văn, diễn giải đúng ý và không đặt trong ngoặc kép. Không tự tạo lời trích rồi gán cho tác giả.

Đề 1 – Tự luyện giữa học kỳ I

Ngữ liệu: Chiếc ghế cuối hiên

Mưa tràn qua mép mái. Ông thợ mộc kéo chiếc ghế vừa đóng vào góc khô, nhưng cậu học trò lại đẩy nó ra gần cửa. “Để cháu nhìn màu gỗ dưới ánh sáng”, cậu giải thích. Ông không nói gì. Đến chiều, một người khách chống gậy bước vào. Cậu vội lau mặt ghế, mời khách ngồi. Chiếc ghế chao nhẹ; một chân ngắn hơn ba chân còn lại. Cậu cúi đầu, chờ tiếng trách. Ông thợ chỉ đặt bàn tay lên lưng ghế: “Con đã nghĩ tới màu gỗ. Bây giờ hãy nghĩ thêm tới người ngồi.” Hôm sau, cậu tháo chân ghế ra sửa. Trên mảnh gỗ vụn, cậu viết hai chữ: vững vàng. Lần này, trước khi ngắm chiếc ghế, cậu tự ngồi lên nó.

Phần đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 – 1 điểm. Xác định ngôi kể và nêu một dấu hiệu.

Câu 2 – 1 điểm. Chi tiết nào làm bộc lộ hạn chế trong cách làm việc của cậu học trò?

Câu 3 – 1 điểm. Giải thích ý nghĩa lời nhắc của người thợ mộc về người ngồi.

Câu 4 – 1 điểm. Phân tích tác dụng của chi tiết cậu tự ngồi lên chiếc ghế ở cuối truyện.

Câu 5 – 2 điểm. Viết khoảng 120–150 chữ trả lời: sự thay đổi của cậu học trò có chỉ là sửa một chiếc ghế không? Dùng ít nhất hai chi tiết của ngữ liệu.

Phần viết – 4 điểm

Viết bài khoảng 500–600 chữ phân tích cách tình huống chiếc ghế chao nhẹ làm bộc lộ chủ đề của truyện trên. Chú ý quan hệ giữa sự kiện, lời thoại và kết thúc; không chỉ kể lại câu chuyện.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 1

Câu 1: Ngôi thứ ba; người kể gọi nhân vật bằng ông, cậu và không xưng tôi tham gia sự việc. Nêu ngôi 0,5; dấu hiệu 0,5. Câu 2: Chiếc ghế chao vì một chân ngắn hơn; chi tiết cho thấy cậu chú ý hình thức nhưng chưa kiểm tra công dụng. Chi tiết 0,5; giải thích 0,5. Câu 3: Cần nghĩ đến nhu cầu và sự an toàn của người sử dụng, kết hợp đẹp với chắc chắn; chấp nhận diễn đạt tương đương, không yêu cầu từ khóa cứng. Câu 4: Hành động kiểm tra cho thấy việc học đã biến thành thao tác thực tế; kết thúc làm rõ sự chuyển từ ngắm nhìn sang chịu trách nhiệm.

Câu 5: Quan điểm rõ 0,5; dùng hai chi tiết phù hợp 0,5; phân tích thay đổi cách nhìn và cách làm 0,75; diễn đạt mạch lạc 0,25. Có thể cho rằng sửa chiếc ghế là biểu hiện của một thay đổi lớn hơn trong ý thức nghề nghiệp.

Phần viết: Đúng vấn đề và có bố cục 0,5; luận điểm cùng phân tích tình huống, lời nhắc, hành động cuối 2,5; diễn đạt và liên kết 0,5; cách nhìn riêng có căn cứ 0,5. Bài kể lại là chính không đạt trọn điểm phân tích. Không bắt buộc dùng các thuật ngữ phức tạp nếu lập luận rõ.

Đề 2 – Tự luyện cuối học kỳ I

Ngữ liệu: Phiên họp sân làng

BỐI CẢNH: Ba người bàn cách sửa sân đọc sách của làng.
ÔNG CHỦ TRÌ: Ta phải làm cái biển thật lớn, ai đi qua cũng thấy thành tích!
CÔ THỦ THƯ: Còn chỗ mái dột trên giá sách, thưa ông?
ÔNG CHỦ TRÌ: Chuyện ấy để sau. Biển có thể chụp ảnh ngay, mái thì khó nhìn cho đẹp.
BÁC THỢ: Nếu biển che được mưa, tôi xin đóng hai cái.
ÔNG CHỦ TRÌ: Bác nói thế là thế nào?
BÁC THỢ: Tôi chỉ lo sách không biết đọc biển để tránh chỗ dột.
CÔ THỦ THƯ đặt lên bàn một cuốn sách còn ẩm. Mọi người im lặng.
ÔNG CHỦ TRÌ nhìn cuốn sách, kéo bản dự toán mái nhà về phía mình: Vậy hôm nay ta tính lại việc cần làm trước.

Phần đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 – 1 điểm. Nêu hai dấu hiệu cho thấy ngữ liệu được tổ chức dưới dạng văn bản sân khấu.

Câu 2 – 1 điểm. Xung đột chính trong cuộc họp là gì?

Câu 3 – 1 điểm. Phân tích tác dụng lời nói về việc sách không biết đọc biển của bác thợ.

Câu 4 – 1 điểm. Chi tiết cuốn sách còn ẩm góp phần chuyển biến tình huống như thế nào?

Câu 5 – 2 điểm. Viết khoảng 120–150 chữ đánh giá cách kết thúc: vì sao việc ông chủ trì kéo bản dự toán mái nhà về phía mình có ý nghĩa hơn một lời hứa chung chung?

Phần viết – 4 điểm

Viết bài khoảng 500–600 chữ thuyết phục người tham gia hoạt động tập thể từ bỏ thói quen chú trọng hình thức mà xem nhẹ hiệu quả thực tế. Cần có lí lẽ, ví dụ và một cách thay đổi khả thi; không công kích cá nhân.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 2

Câu 1: Có tên nhân vật gắn lượt thoại; có bối cảnh hoặc chỉ dẫn hành động. Mỗi dấu hiệu đúng 0,5. Câu 2: Mâu thuẫn giữa ưu tiên hình thức dễ phô bày và nhu cầu sửa mái để bảo vệ sách; chỉ nêu “cãi nhau” chưa đủ. Câu 3: Cách nói hài hước, mỉa nhẹ làm lộ sự vô lí của ưu tiên tấm biển, hướng sự chú ý về công dụng thực tế. Nêu cách nói 0,5; tác dụng 0,5. Câu 4: Đồ vật cụ thể biến vấn đề thành bằng chứng trực tiếp, tạo khoảng lặng và thúc đẩy thay đổi ưu tiên.

Câu 5: Nhận định rõ 0,5; chi tiết phù hợp 0,5; giải thích hành động gắn với việc có thể triển khai và kiểm tra 0,75; diễn đạt 0,25. Có thể lưu ý hành động mới là khởi đầu, kết quả sửa mái vẫn cần được theo dõi.

Phần viết: Xác định người cần thuyết phục và vấn đề 0,5; phân tích tác hại, nguyên nhân, phản đối hợp lí và giải pháp 2,5; diễn đạt tôn trọng, mạch lạc 0,5; ví dụ hoặc cách tiếp cận riêng phù hợp 0,5. Không dùng số liệu bịa. Một giải pháp tốt có thể là đặt tiêu chí kết quả trước khi chọn hình thức truyền thông.

Đề 3 – Tự luyện giữa học kỳ II

Ngữ liệu: Tờ giấy sau khung cửa

Tôi đã nghĩ Minh bỏ nhóm. Ba buổi liền, cậu không đến thư viện, tin nhắn cũng chỉ trả lời ngắn. Tôi viết tên cậu xuống cuối danh sách, bên cạnh một dấu hỏi lớn. Chiều ấy, trên đường về, tôi thấy Minh ngồi sau khung cửa nhỏ của tiệm sửa xe. Cậu đang đọc bản thảo của nhóm, một tay giữ trang giấy, tay kia đỡ em bé ngủ gục. Tôi đứng lại nhưng chưa gọi. Sáng hôm sau, Minh đưa tôi tập giấy đầy ghi chú. “Tớ chưa làm được phần thuyết trình, nhưng đã kiểm tra những nguồn này.” Tôi xóa dấu hỏi. Rồi tôi nhận ra việc cần sửa không chỉ ở danh sách. Tôi hỏi cậu có thể cùng nhóm làm việc vào giờ nào. Lần đầu tiên trong tuần, tôi chờ nghe hết câu trả lời.

Phần đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 – 1 điểm. Xác định ngôi kể và phạm vi hiểu biết của người kể ở đầu đoạn.

Câu 2 – 1 điểm. Nêu hai chi tiết khiến người kể thay đổi cách nhìn về Minh.

Câu 3 – 1 điểm. Dấu hỏi bên tên Minh và hành động xóa nó có ý nghĩa gì?

Câu 4 – 1 điểm. Vì sao câu “việc cần sửa không chỉ ở danh sách” không nên hiểu theo nghĩa sửa giấy tờ đơn thuần?

Câu 5 – 2 điểm. Viết khoảng 120–150 chữ phân tích tác dụng của việc kể từ điểm nhìn nhân vật tôi thay vì cho người đọc biết ngay hoàn cảnh của Minh.

Phần viết – 4 điểm

Viết bài khoảng 500–600 chữ bàn về sự cần thiết của việc kiểm tra căn cứ trước khi đánh giá người khác. Có thể lấy ngữ liệu làm điểm xuất phát nhưng cần phát triển thành vấn đề xã hội với lí lẽ và ví dụ phù hợp.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 3

Câu 1: Ngôi thứ nhất 0,5; người kể chỉ biết việc Minh vắng và trả lời ngắn, chưa biết đầy đủ hoàn cảnh 0,5. Câu 2: Có thể nêu cảnh Minh đọc bản thảo khi trông em; tập giấy đầy ghi chú; việc kiểm tra nguồn. Hai chi tiết, mỗi chi tiết 0,5. Câu 3: Dấu hỏi biểu hiện nghi ngờ; việc xóa đánh dấu sự điều chỉnh phán đoán, nhưng chưa phải toàn bộ thay đổi. Câu 4: Nhân vật cần sửa cách nhìn, cách lắng nghe và cách tổ chức công việc chung, không chỉ kí hiệu trên giấy.

Câu 5: Nêu đặc điểm điểm nhìn 0,5; dùng chi tiết về nhận thức ban đầu và thông tin mới 0,5; giải thích sự chờ đợi, cùng phát hiện và tự điều chỉnh của người đọc 0,75; diễn đạt 0,25.

Phần viết: Đúng vấn đề và bố cục 0,5; lập luận về nguy cơ suy đoán, lợi ích kiểm tra, giới hạn và cách thực hiện 2,5; diễn đạt 0,5; cách nhìn riêng có căn cứ 0,5. Cần phân biệt thận trọng với trì hoãn mọi quyết định; có thể đề xuất hỏi trực tiếp, kiểm tra nhiều nguồn và điều chỉnh nhận định khi có thông tin mới.

Đề 4 – Tự luyện cuối năm

Ngữ liệu: Một tháng ở góc đọc

Dữ liệu sau là tình huống giả định dùng cho bài tập. Câu lạc bộ theo dõi lượt mượn sách ở góc đọc trong bốn tuần: tuần 1 có 20 lượt, tuần 2 có 28 lượt, tuần 3 có 24 lượt, tuần 4 có 32 lượt. Từ tuần 2, nhóm đặt bảng giới thiệu sách bên cửa lớp; từ tuần 4, góc đọc mở thêm một buổi. Người phụ trách nhận xét: “Số lượt tuần cuối cao hơn tuần đầu, nhưng chưa thể kết luận chỉ bảng giới thiệu làm thay đổi kết quả.” Nhóm chưa ghi số người mượn khác nhau và chưa hỏi lí do lựa chọn sách. Trong tháng tiếp theo, các bạn dự kiến ghi thêm số người, thời gian mở cửa và một câu phản hồi tự nguyện, không thu thông tin riêng không cần thiết.

Phần đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 – 1 điểm. Xác định thông tin chính của ngữ liệu.

Câu 2 – 1 điểm. Nhận định “lượt mượn tăng liên tục qua bốn tuần” đúng hay sai? Dẫn số liệu để giải thích.

Câu 3 – 1 điểm. Vì sao chưa thể khẳng định chỉ bảng giới thiệu làm tăng lượt mượn?

Câu 4 – 1 điểm. Nếu trình bày dữ liệu bằng biểu đồ cột, cần ghi những thông tin nào để người đọc hiểu đúng?

Câu 5 – 2 điểm. Viết khoảng 120–150 chữ đề xuất hai việc cần làm để bản báo cáo tháng sau đáng tin hơn; giải thích mục đích mỗi việc.

Phần viết – 4 điểm

Viết bài luận khoảng 500–600 chữ đăng kí tham gia một câu lạc bộ hoặc hoạt động học tập em quan tâm. Trình bày động cơ, một trải nghiệm thật, điều cần cải thiện và đóng góp có thể thực hiện. Không bắt buộc kể thông tin riêng tư hoặc thành tích nổi bật.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 4

Câu 1: Báo cáo lượt mượn trong bốn tuần, những thay đổi điều kiện hoạt động và giới hạn kết luận. Chấp nhận nêu trọng tâm tương đương. Câu 2: Sai 0,5; tuần 3 giảm từ 28 xuống 24 so với tuần 2 là bằng chứng 0,5. Câu 3: Có nhiều yếu tố có thể tác động, như tăng thời gian mở cửa; dữ liệu chưa đủ phân lập ảnh hưởng riêng của bảng. Không thể biến tương quan thành quan hệ nhân quả chắc chắn. Câu 4: Nhan đề và phạm vi thời gian; trục tuần; trục số lượt với đơn vị, thang đo; nguồn là dữ liệu giả định của bài tập. Nêu đủ ý chính được 1 điểm, thiếu một phần quan trọng có thể cho 0,5.

Câu 5: Hai đề xuất phù hợp 1 điểm; giải thích mục đích 0,75; diễn đạt 0,25. Ví dụ: ghi thời gian mở cửa để so sánh điều kiện; phân biệt số lượt với số người; hỏi lí do mượn tự nguyện; giữ cùng cách ghi qua các tuần. Không yêu cầu thu tên, số điện thoại hoặc dữ liệu nhạy cảm.

Phần viết: Mục đích và bố cục 0,5; trải nghiệm cụ thể, phân tích điều học được, giới hạn và đóng góp phù hợp 2,5; diễn đạt 0,5; giọng riêng chân thành 0,5. Không đánh giá cao hơn chỉ vì thành tích lớn; việc nhỏ được suy ngẫm sâu vẫn đáp ứng yêu cầu.

Kế hoạch tự ôn hai tuần

Ngày 1–2: truyện và người kể; làm một đoạn phân tích. Ngày 3–4: thơ và ngôn ngữ; luyện giải thích tác dụng hình ảnh. Ngày 5: nghị luận, mạch lạc và liên kết. Ngày 6: sử thi, trích dẫn và báo cáo. Ngày 7: sân khấu và tổng kết lỗi tuần đầu.

Ngày 8–9: Nguyễn Trãi và nghị luận xã hội. Ngày 10: văn bản thông tin, bảng và biểu đồ. Ngày 11: bài luận về bản thân, nói và nghe. Ngày 12: làm một đề trọn thời gian. Ngày 13: sửa ba lỗi quan trọng và viết lại một đoạn. Ngày 14: làm đề khác, so sánh chất lượng lập luận và khả năng dùng bằng chứng.

Tiêu chí tự đánh giá sau mỗi bài

Em xác định đúng kiểu văn bản chưa? Em có chi tiết hoặc dữ liệu làm căn cứ chưa? Em đã giải thích quan hệ giữa bằng chứng và nhận định chưa? Em có phân biệt thông tin trong văn bản với suy đoán riêng chưa? Em đã sửa ít nhất một câu hoặc một đoạn chưa? Ghi một việc cần cải thiện cho lần sau thay vì chỉ ghi tổng điểm.