Ngữ văn 7 Bài 8 Trải nghiệm để trưởng thành: Kiến thức và bài tập

Mục tiêu và kiến thức cần nhớ

Em đọc văn bản nghị luận đời sống, nhận ra quan điểm, lí lẽ, bằng chứng và quan hệ giữa chúng; tập trình bày ý kiến phản đối với thái độ tôn trọng.

Vấn đề nghị luận là điều được bàn; ý kiến thể hiện cách người viết nhìn nhận vấn đề. Lí lẽ giải thích vì sao ý kiến hợp lí; bằng chứng là sự việc, ví dụ, dữ kiện giúp làm sáng tỏ. Bằng chứng cần đáng tin và liên quan, không chỉ gây xúc động.

Ví dụ, ý kiến “Mỗi học sinh nên có thời gian đọc sách” có thể được hỗ trợ bằng lí lẽ đọc giúp gặp những cách nghĩ khác nhau. Một ghi chép cụ thể về việc đọc và vận dụng của bản thân có thể làm ví dụ; không tự đặt ra tỉ lệ “90% học sinh” nếu chưa có khảo sát.

Phản đối là chỉ ra điểm chưa hợp lí của một ý kiến bằng lập luận. Cần thuật lại đúng ý kiến đối thoại, giải thích phần không đồng ý, đưa lí lẽ và bằng chứng, đề xuất cách nhìn phù hợp. Công kích tính cách người nói không thay thế phản biện.

Đọc hiểu các văn bản trong bài

Bản đồ dẫn đường của Đa-ni-en Gốt-li-ép

Chú ý hình ảnh bản đồ được dùng để nói về cách con người nhìn và lựa chọn trong cuộc sống. Xác định lời khuyên, những trải nghiệm minh họa và quan hệ giữa tự chủ với việc tiếp nhận kinh nghiệm người khác.

Câu hỏi 1. “Bản đồ” trong văn bản có thể hiểu theo nghĩa nào? Gợi ý: Không chỉ là giấy thể hiện địa hình mà còn gợi cách định hướng, niềm tin và quan niệm sống; cần đối chiếu ngữ cảnh cụ thể.

Câu hỏi 2. Sống tự chủ có phải không cần ai giúp? Gợi ý: Không. Tự chủ bao gồm biết lắng nghe, cân nhắc và chịu trách nhiệm cho lựa chọn; sự hỗ trợ có thể giúp mở rộng góc nhìn.

Hãy cầm lấy và đọc của Huỳnh Như Phương

Tìm quan điểm về việc đọc, các lí lẽ giải thích giá trị của sách và cách dẫn dắt người đọc. Phân biệt lời kêu gọi với những luận cứ làm lời kêu gọi có sức thuyết phục.

Câu hỏi 1. Vì sao một khẩu hiệu chưa đủ thành bài nghị luận? Gợi ý: Người đọc cần hiểu vì sao nên hành động, hành động có ích thế nào, trong điều kiện nào; bài nghị luận phải làm rõ những mối quan hệ ấy.

Câu hỏi 2. Đọc chủ động khác đọc cho đủ số trang ra sao? Gợi ý: Có mục đích, biết đặt câu hỏi, ghi điều hiểu và xem lại; số trang là một dữ kiện, không chứng minh toàn bộ chất lượng đọc.

Nói với con của Y Phương

Đây là thơ, kết nối với chủ đề trưởng thành qua tình cảm gia đình và cội nguồn. Theo dõi lời người cha hướng tới con, hình ảnh quê hương và điều mong muốn ở người con.

Câu hỏi. Vì sao cần tránh biến bài thơ thành danh sách mệnh lệnh? Gợi ý: Lời nhắn được nâng đỡ bằng tình yêu, ký ức và niềm tự hào; hình ảnh, giọng điệu tạo nên chiều sâu cảm xúc, không chỉ nội dung khuyên bảo.

Thực hành đọc Câu chuyện về con đường của Đoàn Công Lê Huy

Xác định điều được bàn và cách hình ảnh con đường hỗ trợ suy ngẫm về lựa chọn, trải nghiệm. Nhiệm vụ: Ghi một ý kiến, một lí lẽ và một bằng chứng hoặc ví dụ; giải thích chúng có liên quan thế nào. Không coi mọi câu chứa hình ảnh là bằng chứng thực tế.

Thực hành tiếng Việt

Các biện pháp liên kết thường gặp: lặp từ ngữ quan trọng; dùng đại từ hoặc từ đồng nghĩa để thế; dùng từ nối chỉ quan hệ. Ví dụ “Lan mượn một cuốn truyện. Cuốn truyện ấy giúp bạn hiểu thêm về tình bạn” có phép lặp. “Minh đã hoàn thành bài. Bạn ấy kiểm tra lại đáp án” có phép thế. “Em đã đọc. Tuy nhiên, em chưa hiểu đoạn cuối” có từ nối thể hiện quan hệ đối lập.

Thuật ngữ biểu thị khái niệm thuộc một lĩnh vực khoa học, công nghệ. Trong hình học, “tam giác” gọi một khái niệm có nội dung xác định. Khi dùng thuật ngữ, phải đúng lĩnh vực và nghĩa; không phải từ khó nào cũng là thuật ngữ. Một từ có thể có nghĩa chuyên môn trong ngữ cảnh này và nghĩa thông thường ở ngữ cảnh khác.

Ngữ liệu luyện tập Có nên chỉ đọc bản tóm tắt

Bản tóm tắt giúp ta hình dung nội dung chính và chọn cuốn sách phù hợp. Tuy nhiên, nếu chỉ đọc tóm tắt, ta dễ bỏ qua cách nhà văn tạo giọng kể, miêu tả và phát triển cảm xúc. Một dòng “nhân vật đã tha thứ” không cho biết người ấy giằng co thế nào trước lựa chọn. Vì vậy, bản tóm tắt nên là chiếc cửa vào, không phải toàn bộ căn nhà. Với thời gian ít, người đọc có thể chọn một cuốn vừa sức, chia thành những phần nhỏ rồi đọc đều. Đọc chậm một đoạn và hiểu rõ đôi khi có ích hơn lướt qua nhiều bản tóm tắt mà không nhớ điều gì.

Đoạn nghị luận luyện tập do Gia Sư SV biên soạn.

Trắc nghiệm tự kiểm tra

1. Ý kiến chính của đoạn là gì? A. Cấm đọc tóm tắt. B. Tóm tắt hữu ích nhưng không thay toàn bộ việc đọc tác phẩm. C. Chỉ đọc sách dài. D. Đọc càng nhanh càng tốt.

2. “Tuy nhiên” thể hiện quan hệ nào? A. Liệt kê. B. Tăng số lượng. C. Đồng nhất. D. Chuyển sang mặt đối lập hoặc hạn chế.

3. Ví dụ “nhân vật đã tha thứ” có tác dụng gì? A. Chỉ ra điều một bản tóm tắt có thể bỏ mất. B. Cung cấp tên sách. C. Nêu số trang. D. Kể tiểu sử tác giả.

4. Đâu là cách phản đối phù hợp? A. Chê người nêu ý kiến. B. Lặp “bạn sai” nhiều lần. C. Chỉ rõ điểm chưa hợp lí và đưa căn cứ. D. Đổi ý người khác để dễ bác bỏ.

5. Thuật ngữ có đặc điểm nào? A. Luôn là từ nước ngoài. B. Biểu thị khái niệm chuyên môn. C. Chỉ dùng trong thơ. D. Không cần đúng nghĩa.

6. Bằng chứng thuyết phục cần đáp ứng điều gì? A. Càng lạ càng tốt. B. Chỉ cần dài. C. Không cần kiểm tra. D. Có liên quan và đáng tin.

Tự luận và luyện viết

7. Cơ bản. Nêu một lợi ích và một giới hạn của bản tóm tắt theo ngữ liệu.

8. Trung bình. Giải thích hình ảnh “chiếc cửa vào” và “căn nhà”. Vì sao đây là cách diễn đạt giàu sức gợi?

9. Vận dụng. Viết bài phản đối ý kiến “Chỉ cần có điểm số cao, học sinh không cần tham gia việc chung của lớp”. Dung lượng luyện tập khoảng 400–500 chữ.

Dàn ý: Giới thiệu đúng ý kiến; xác định phản đối cách nhìn xem nhẹ trách nhiệm; nêu lí lẽ về hợp tác, tôn trọng công sức và môi trường học tập; đưa ví dụ cụ thể; thừa nhận cần sắp xếp thời gian, không tham gia quá sức; đề xuất nhiệm vụ phù hợp; kết luận rõ quan điểm.

Đoạn minh họa: Tôi không tán thành việc xem điểm số là lý do để đứng ngoài mọi việc chung. Một lớp học sạch, một tủ sách ngăn nắp hoặc một buổi thảo luận có trật tự đều cần sự đóng góp của nhiều người. Nếu một bạn chỉ hưởng lợi mà không nhận phần trách nhiệm phù hợp, công việc sẽ dồn lên các bạn khác. Điều đó không có nghĩa học sinh phải tham gia mọi hoạt động bất kể sức khỏe và thời gian. Cách hợp lí là trao đổi, nhận nhiệm vụ vừa sức và hoàn thành đúng hẹn. Học tập tốt và sống có trách nhiệm có thể hỗ trợ nhau.

Nói và nghe

Trình bày ý kiến về việc dùng công cụ hỗ trợ làm bài tập. Nêu rõ giới hạn em đề xuất: dùng để gợi ý, kiểm tra hoặc học lại; phần nào học sinh phải tự thực hiện. Người nghe đưa một phản ví dụ. Người nói điều chỉnh lập luận nếu phản ví dụ có căn cứ, không xem việc sửa ý kiến là thất bại.