Ôn tập Ngữ văn 8: 4 đề tự luyện cả năm

Hệ thống cách làm

Học kỳ I: Đọc truyện lịch sử bằng bối cảnh–nhân vật–lựa chọn; đọc thơ Đường luật bằng hình thức–cảnh–tình; đọc nghị luận bằng luận đề–luận điểm–lí lẽ–bằng chứng; đọc trào phúng bằng đối tượng–mâu thuẫn–thủ pháp–thái độ. Khi viết, phân biệt kể chuyến đi với phân tích thơ và nghị luận về đời sống.

Học kỳ II: Đọc truyện bằng tình huống, điểm nhìn, chi tiết và chủ đề; đọc thơ tự do bằng hình ảnh, nhịp, mạch cảm xúc; đọc nghị luận văn học bằng nhận định và bằng chứng tác phẩm; đọc thông tin bằng dữ kiện, cách trình bày và độ tin cậy. Luyện phân tích truyện, đoạn cảm nghĩ, giải thích hiện tượng, kiến nghị và giới thiệu sách.

Cách trả lời đọc hiểu: Xác định yêu cầu; chọn đúng phạm vi; tìm dấu hiệu; viết nhận xét và giải thích. Câu hỏi tác dụng thường cần ba phần: chỉ ra yếu tố, điều nó làm nổi bật trong ngữ cảnh, hiệu quả biểu đạt. Tránh mọi câu đều kết bằng “làm văn bản sinh động” mà không nói sinh động ở đâu.

Cách tự chữa: Với lỗi thiếu bằng chứng, bổ sung một chi tiết đúng. Với lỗi kể lại thay phân tích, thêm câu giải thích sau dẫn chứng. Với lỗi suy diễn, kiểm tra điều văn bản có nói và điều em chỉ phỏng đoán. Với lỗi diễn đạt, chia câu dài, sửa từ sai sắc thái và nối các ý bằng quan hệ rõ.

Bốn đề dưới đây là ngữ liệu mới do Gia Sư SV biên soạn, dùng để tự luyện; không phải đề chính thức hay ma trận chung cho mọi trường. Mỗi đề gợi ý 90 phút, thang 10 điểm. Dung lượng bài viết là yêu cầu luyện tập, cần điều chỉnh theo hướng dẫn của giáo viên khi dùng ở lớp.

Đề 1 – Giữa học kỳ I

Ngữ liệu: Một tấm biển nhỏ

Giữ gìn di tích không chỉ là việc của người quản lí. Khách tham quan cũng góp phần quyết định nơi ấy có được bảo vệ hay không. Một người bước khỏi lối đi để chụp ảnh có thể nghĩ mình chỉ dừng vài giây, nhưng nhiều người cùng làm như vậy sẽ khiến thảm cỏ bị giẫm nát. Một dòng chữ khắc thêm lên tường không giúp người viết được nhớ đúng cách; nó làm người đến sau phải nhìn quá khứ qua một vết hỏng của hiện tại. Tuy nhiên, bảo vệ di tích không đồng nghĩa dựng lên thật nhiều lời cấm khó hiểu. Một tấm biển ngắn, giải thích rõ vì sao cần giữ khoảng cách, có thể giúp khách chủ động hợp tác. Điều quan trọng là kết hợp chỉ dẫn dễ hiểu với ý thức của từng người. Chúng ta đến để tìm hiểu lịch sử, không phải để lưu dấu bằng cách làm tổn hại điều mình muốn khám phá.

Phần I. Đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 – 0,5 điểm: Xác định vấn đề được bàn luận.

Câu 2 – 0,5 điểm: Nêu hai hành vi có thể làm tổn hại di tích được nhắc đến.

Câu 3 – 1 điểm: Câu đầu có vai trò gì trong việc triển khai đoạn? Giải thích.

Câu 4 – 1 điểm: Phân tích tác dụng của ví dụ nhiều người bước lên thảm cỏ.

Câu 5 – 1 điểm: Vì sao người viết cho rằng không nên chỉ dựng nhiều lời cấm khó hiểu?

Câu 6 – 2 điểm: Viết 6–8 câu đề xuất một cách giúp học sinh tham quan có trách nhiệm, dùng một lí lẽ từ ngữ liệu và một cách thực hiện cụ thể.

Phần II. Viết – 4 điểm

Viết bài khoảng 500 chữ kể lại một chuyến tham quan di tích lịch sử hoặc văn hóa mà em đã trải nghiệm. Kết hợp kể, tả và cảm nghĩ; làm rõ một điều em hiểu khác đi sau chuyến đi. Nếu dùng đề này khi chưa có trải nghiệm phù hợp, giáo viên có thể thay bằng yêu cầu phân tích một bài thơ Đường luật đã học.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 1

Câu 1: Trách nhiệm của khách tham quan và cách góp phần bảo vệ di tích (0,5).

Câu 2: Bước ra khỏi lối đi làm hại thảm cỏ; khắc chữ lên tường (mỗi ý 0,25).

Câu 3: Câu đầu nêu ý khái quát về trách nhiệm bảo vệ di tích không chỉ thuộc người quản lí (0,5); các câu sau giải thích, đưa ví dụ và hướng hành động hỗ trợ ý ấy (0,5). Chấp nhận nhận xét đoạn có phần kết nhấn lại trách nhiệm nếu giải thích đúng.

Câu 4: Ví dụ làm rõ tác động cộng dồn của hành vi tưởng nhỏ (0,5); giúp người đọc thấy trách nhiệm cá nhân có liên quan hậu quả chung, tăng sức thuyết phục (0,5).

Câu 5: Lời cấm khó hiểu không giúp khách hiểu lí do và hợp tác chủ động (0,5); cần chỉ dẫn rõ, có giải thích, kết hợp ý thức người tham quan (0,5).

Câu 6: Đề xuất rõ, phù hợp (0,5); dùng lí lẽ đúng từ văn bản (0,5); cách thực hiện cụ thể như chuẩn bị quy tắc và phân công nhắc nhau lịch sự (0,75); diễn đạt mạch lạc (0,25). Không yêu cầu trùng ví dụ gợi ý.

Phần viết: Đúng kiểu bài và giới thiệu chuyến đi (0,5); sự việc có trình tự, chi tiết tiêu biểu (1,25); tả và cảm nghĩ gắn trải nghiệm, thông tin phù hợp (1,25); bố cục, dùng từ, chính tả (0,75); cách nhìn riêng có căn cứ (0,25). Không thưởng cho chi tiết lịch sử bịa để tạo xúc động.

Đề 2 – Cuối học kỳ I

Ngữ liệu: Chuyên gia đúng giờ

Nam luôn tự nhận là người đúng giờ nhất nhóm. Sáng thứ bảy, các bạn hẹn nhau lúc tám giờ để làm tờ giới thiệu sách. Tám giờ hai mươi, Nam xuất hiện, tay cầm một cuốn sổ mới.

“Các cậu biết không, để đúng giờ thì phải có kế hoạch,” Nam nói và đặt cuốn sổ giữa bàn.

Lan chỉ vào dòng hẹn từ hôm trước: “Bọn mình bắt đầu từ tám giờ.”

“Đó là giờ các cậu bắt đầu. Còn tớ bắt đầu lúc tớ đến. Như vậy tớ có muộn đâu!”

Cả nhóm im lặng. Nam mở sổ, viết thật to: “Nguyên tắc số một: tôn trọng thời gian.” Viết xong, cậu hỏi mượn bút màu để trang trí dòng chữ. Lan đưa bút rồi đẩy phần việc chưa xong về phía Nam: “Vậy cậu giúp bọn mình tiết kiệm thời gian từ bây giờ nhé.” Nam nhìn trang sổ, nhìn phần việc, khẽ khép sổ lại và bắt tay làm.

Phần I. Đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 – 0,5 điểm: Văn bản được kể theo ngôi nào?

Câu 2 – 0,5 điểm: Chỉ ra sự trái ngược giữa lời tự nhận và hành động của Nam.

Câu 3 – 1 điểm: Lời giải thích “tớ bắt đầu lúc tớ đến” có hợp lí với cuộc hẹn chung không? Vì sao?

Câu 4 – 1 điểm: Nêu tác dụng của chi tiết Nam viết nguyên tắc tôn trọng thời gian nhưng tiếp tục muốn trang trí sổ.

Câu 5 – 1 điểm: Trong ngữ cảnh, lời cuối của Lan hướng Nam đến hành động nào? Nhận xét cách nhắc ấy.

Câu 6 – 2 điểm: Viết 6–8 câu phân biệt lập kế hoạch có ích với dùng kế hoạch để tạo vẻ chăm chỉ mà không thực hiện.

Phần II. Viết – 4 điểm

Viết bài nghị luận khoảng 500 chữ về thói quen đổ lỗi hoặc biện bạch khi không hoàn thành trách nhiệm. Phân tích tác hại và đề xuất cách sửa; tránh kết luận mọi khó khăn khách quan đều là lời biện hộ.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 2

Câu 1: Ngôi thứ ba, người kể gọi tên nhân vật (0,5).

Câu 2: Nam tự nhận đúng giờ nhưng đến sau giờ hẹn hai mươi phút (0,5).

Câu 3: Không hợp lí (0,25); giờ hẹn là mốc đã thống nhất cho cả nhóm, không thể tự đổi theo lúc mình có mặt để phủ nhận đến muộn (0,75).

Câu 4: Tạo mâu thuẫn giữa nguyên tắc được nêu và cách sử dụng thời gian (0,5); gây cười, phê phán việc chú trọng hình thức hơn thực hiện (0,5).

Câu 5: Lan đề nghị Nam bắt tay làm phần việc chung (0,5); lời nhắc dựa ngay nguyên tắc Nam viết, lịch sự nhưng rõ trách nhiệm, hướng đến sửa hành vi (0,5).

Câu 6: Nêu tiêu chí phân biệt dựa vào thực hiện và kết quả (0,5); dẫn tình huống từ truyện (0,5); ví dụ hoặc cách điều chỉnh cụ thể (0,75); diễn đạt (0,25).

Phần viết: Xác định vấn đề, giải thích (0,75); lí lẽ và bằng chứng về tác hại (1,25); phân biệt nguyên nhân khách quan với biện bạch, đề xuất sửa (1); bố cục, diễn đạt (0,75); suy nghĩ riêng có căn cứ (0,25). Không chấm theo việc kể tội một người có thật.

Đề 3 – Giữa học kỳ II

Ngữ liệu: Ngăn bàn cuối lớp

Ngày chuyển đến lớp mới, Hòa chọn chiếc bàn cuối cùng. Cậu ngại đọc trước đám đông vì thường vấp ở những câu dài. Trong giờ làm việc nhóm, các bạn bàn cách giới thiệu sách. Hòa đề nghị mình vẽ bìa. Minh gật đầu rồi đưa thêm một tờ giấy: “Cậu ghi giúp mình câu mở đầu nhé.”

Hòa viết, xóa, rồi đưa lại một câu ngắn. Minh đọc thử và bảo: “Câu này dễ nghe. Cậu đọc cùng mình được không?” Hòa lắc đầu. Minh không giục. Hai bạn tập sau giờ học, mỗi lần chỉ một câu. Hôm trình bày, Hòa vẫn nói chậm và dừng giữa chừng. Cậu nhìn xuống bàn. Minh chờ, không nói thay. Một lúc sau, Hòa đọc tiếp hết câu mở đầu. Phần còn lại Minh trình bày, còn Hòa giơ bức vẽ.

Tan học, Hòa cất tờ giấy vào ngăn bàn. Câu mở đầu vẫn còn vết tẩy. Lần đầu tiên, cậu thấy một vết sửa không làm trang giấy xấu đi.

Phần I. Đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 – 0,5 điểm: Nêu khó khăn của Hòa.

Câu 2 – 0,5 điểm: Minh đã làm gì khi Hòa dừng giữa chừng?

Câu 3 – 1 điểm: Phân tích một chi tiết thể hiện cách Minh hỗ trợ mà không làm thay bạn.

Câu 4 – 1 điểm: Chi tiết vết tẩy ở cuối truyện gợi ra thay đổi nào trong cách nhìn của Hòa?

Câu 5 – 1 điểm: Có thể kết luận Hòa đã hết mọi khó khăn khi nói trước đám đông không? Giải thích bằng văn bản.

Câu 6 – 2 điểm: Viết 6–8 câu nêu một cách giúp bạn tham gia việc nhóm phù hợp với khả năng, trong đó phân biệt kiên nhẫn với gây áp lực.

Phần II. Viết – 4 điểm

Viết khoảng 500 chữ phân tích chủ đề của truyện Ngăn bàn cuối lớp và tác dụng của một nét nghệ thuật như lựa chọn chi tiết, tình huống hoặc kết thúc.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 3

Câu 1: Hòa ngại đọc trước đám đông, thường vấp ở câu dài (0,5).

Câu 2: Minh chờ, không nói thay (0,5).

Câu 3: Chọn đúng chi tiết như tập từng câu, không giục hoặc chờ bạn đọc tiếp (0,5); giải thích cách giúp ấy tạo cơ hội để Hòa tự thực hiện một phần nhiệm vụ (0,5).

Câu 4: Hòa bắt đầu thấy việc sửa chữa là dấu hiệu của cố gắng, tiến bộ, không chỉ là khuyết điểm đáng xấu hổ (0,75); liên hệ tờ giấy đã được dùng cho câu mở đầu (0,25).

Câu 5: Chưa đủ căn cứ (0,25); Hòa vẫn nói chậm, có dừng, mới hoàn thành câu mở đầu, cho thấy một bước tiến chứ không phải hết mọi khó khăn (0,75).

Câu 6: Cách giúp cụ thể, tôn trọng bạn (0,5); phân biệt chờ đợi, tập từng bước với ép buộc (0,5); lí lẽ và ví dụ (0,75); diễn đạt (0,25).

Phần viết: Nêu đúng chủ đề về hỗ trợ, lòng kiên nhẫn và tiến bộ từng bước (1); phân tích chi tiết nhân vật và quan hệ (1,25); làm rõ nghệ thuật gắn ý nghĩa (1); bố cục, diễn đạt (0,5); nhận xét riêng hợp văn bản (0,25). Nếu chỉ kể lại truyện, không đạt trọn điểm phân tích.

Đề 4 – Cuối học kỳ II

Ngữ liệu: Đo trước khi kết luận

Lớp 8A muốn biết góc đọc sách có đủ yên tĩnh trong giờ nghỉ hay không. Nhóm phụ trách ghi lại tình hình trong năm buổi, mỗi buổi cùng một khoảng thời gian. Thay vì chỉ viết “ồn” hoặc “yên”, các bạn ghi hoạt động đang diễn ra, số người có mặt và nhận xét của người dùng góc đọc. Bảng ghi chép cho thấy vào buổi có nhóm tập thuyết trình gần đó, nhiều bạn đọc phải dừng lại; những buổi khác mức độ bất tiện ít hơn. Nhóm chưa có thiết bị đo âm thanh nên không ghi các con số về độ ồn.

Từ kết quả ấy, nhóm đề nghị chuyển hoạt động tập nói sang một góc khác và thử trong một tuần. Sau thời gian thử, nhóm sẽ hỏi lại người sử dụng rồi mới kiến nghị duy trì lâu dài. Bảng ghi chép chưa trả lời được mọi câu hỏi, nhưng giúp cuộc trao đổi bớt dựa vào cảm giác của riêng một người. Một thay đổi nhỏ sẽ đáng tin hơn khi có lí do và được kiểm tra lại.

Phần I. Đọc hiểu – 6 điểm

Câu 1 – 0,5 điểm: Mục đích thu thập thông tin của nhóm là gì?

Câu 2 – 0,5 điểm: Vì sao nhóm không ghi con số về độ ồn?

Câu 3 – 1 điểm: Chỉ ra một dữ kiện về cách thực hiện và một nhận xét đánh giá trong văn bản.

Câu 4 – 1 điểm: Nêu tác dụng của trình tự quan sát, đề xuất, thử nghiệm và kiểm tra lại.

Câu 5 – 1 điểm: Chuyển “Nhóm chưa có thiết bị đo âm thanh” thành câu khẳng định tương ứng về tình trạng thực tế, giữ nghĩa cơ bản.

Câu 6 – 2 điểm: Viết 6–8 câu đánh giá đề xuất của nhóm, nêu một thông tin cần thu thập thêm trước khi quyết định lâu dài.

Phần II. Viết – 4 điểm

Viết một văn bản kiến nghị khoảng 350–450 chữ gửi giáo viên phụ trách hoặc ban cán sự lớp về việc cải thiện góc đọc. Nêu vấn đề, căn cứ, đề xuất, điều kiện thực hiện và cách kiểm tra kết quả. Có thể dùng thông tin trong ngữ liệu; không bịa khảo sát đã thực hiện.

Đáp án và hướng dẫn chấm đề 4

Câu 1: Tìm hiểu góc đọc có đủ yên tĩnh trong giờ nghỉ không (0,5).

Câu 2: Vì chưa có thiết bị đo, không có căn cứ ghi số đo độ ồn (0,5).

Câu 3: Dữ kiện: ghi trong năm buổi, cùng khoảng thời gian, hoặc ghi hoạt động, số người có mặt (0,5). Đánh giá: bảng giúp trao đổi bớt dựa cảm giác riêng hoặc thay đổi đáng tin hơn khi được kiểm tra (0,5). Chấp nhận ví dụ khác đúng chức năng.

Câu 4: Trình tự làm rõ cơ sở và các bước ra quyết định (0,5); cho thấy đề xuất còn cần kiểm tra, tránh kết luận vội từ quan sát ban đầu (0,5).

Câu 5: Có thể viết: “Nhóm hiện đang thiếu thiết bị đo âm thanh” (1). Câu giữ tình trạng thiếu thiết bị; không chuyển thành “Nhóm đã có thiết bị”. Nếu dùng cách khác, xét mức độ giữ đúng nghĩa.

Câu 6: Đánh giá có lí lẽ (0,5); nêu thông tin cần thêm như ảnh hưởng tại góc mới, ý kiến người tập nói, điều kiện quản lí (0,5); giải thích ích lợi thông tin (0,75); diễn đạt (0,25).

Phần viết: Đúng dạng kiến nghị, người nhận và người viết (0,5); trình bày vấn đề, căn cứ trung thực (1); đề xuất rõ và khả thi (1,25); cách theo dõi, phối hợp (0,5); bố cục, diễn đạt, thái độ phù hợp (0,75).

Theo dõi tiến bộ

Sau mỗi đề, ghi ba điều: câu mất điểm vì chưa hiểu kiến thức, câu thiếu bằng chứng, câu diễn đạt chưa rõ. Chọn một đoạn tự luận để viết lại sau khi chữa. Nếu hai lần làm đều vướng cùng một kiểu câu hỏi, quay lại bài học có kĩ năng tương ứng trước khi làm đề mới. Đáp án tự luận là hướng dẫn mở; chấp nhận cách diễn đạt khác nếu đúng văn bản, có lí lẽ và phù hợp yêu cầu.