TOÁN 8 · DỮ LIỆU VÀ BIỂU ĐỒ
Thu thập và phân loại dữ liệu – Toán 8
Một bảng có nhiều con số chưa chắc đã là dữ liệu tốt. Cần biết hỏi ai, hỏi điều gì và dữ liệu có hợp lý không.
Phân biệt dữ liệu định tính, định lượng; nhận biết mẫu thiên lệch và kiểm tra tính hợp lý.
Kiến thức cần nhớ: Bảng số liệu và các phép tính cơ bản.
Nhìn hình để hiểu
Hai nhóm dữ liệu
Dữ liệu định tính mô tả loại hoặc thuộc tính: phương tiện đi học, màu yêu thích. Dữ liệu định lượng là số đo hoặc số đếm: chiều cao, số quyển sách. Mã số học sinh được viết bằng chữ số nhưng là nhãn định danh, không phải đại lượng để cộng lấy trung bình.
Cách thu thập
Có thể quan sát, phỏng vấn, lập phiếu hỏi, làm thí nghiệm hoặc dùng nguồn sẵn có đáng tin cậy. Câu hỏi cần rõ đối tượng, thời gian và đơn vị. Nếu muốn biết cả lớp, chỉ hỏi nhóm bạn thân có thể làm mẫu thiên lệch.
Kiểm tra dữ liệu
Tìm giá trị ngoài khoảng hợp lý, thiếu dữ liệu, trùng bản ghi hoặc nhầm đơn vị. Một giá trị bất thường cần được đối chiếu nguồn trước khi sửa; không tự xóa chỉ vì khác đa số.
Ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Phân loại: môn thể thao thích nhất; số buổi tập mỗi tuần; chiều cao.
- Môn thể thao là dữ liệu định tính.
- Số buổi tập là dữ liệu định lượng dạng đếm.
- Chiều cao là dữ liệu định lượng dạng đo; ghi rõ cm hoặc m.
Ví dụ 2
Bảng chiều cao học sinh ghi 155, 160, 1,58, 162, đơn vị cm. Cần làm gì?
- 1,58 cm không hợp lý trong bối cảnh chiều cao học sinh.
- Có thể nguồn dùng mét, nhưng chưa được tự kết luận.
- Đối chiếu bản ghi; nếu xác nhận 1,58 m thì đổi thành 158 cm.
Lỗi thường gặp
- Chữ số dùng làm mã không tự biến thành dữ liệu định lượng.
- Không khái quát toàn trường từ vài người được chọn tiện lợi.
Em tự thử trước khi mở lời giải
Dữ liệu nào là định tính?
Xem giải thích
Phương tiện đi học là tên các loại, không phải số đo hay số đếm.
Câu 2 · Trả lời ngắn
Khảo sát 30 học sinh, có 2 phiếu bị ghi trùng và mỗi phiếu trùng lặp lại đúng một người đã có. Còn bao nhiêu phiếu duy nhất?
Xem lời giải sau khi tự làm
Bỏ 2 bản ghi lặp sau đối chiếu: 30 − 2 = 28 phiếu duy nhất.
Câu 3 · Tự luận
Muốn khảo sát thức uống yêu thích toàn khối 8, chỉ hỏi đội bóng rổ có hợp lý không?
Xem lời giải sau khi tự làm
Mẫu chỉ gồm đội bóng rổ có thể khác toàn khối về thói quen. Nên chọn học sinh từ nhiều lớp, có cách chọn phù hợp và số lượng đủ cho mục tiêu khảo sát.
Câu 4 · Tự luận
Phân loại số điện thoại và số anh chị em trong gia đình.
Xem lời giải sau khi tự làm
Số điện thoại là nhãn định danh, không dùng tính trung bình số học. Số anh chị em là số đếm, thuộc dữ liệu định lượng rời rạc.
Câu 5 · Tự luận
Bảng số buổi đi học một tuần ghi 5, 5, 6, −2. Em xử lý thế nào?
Xem lời giải sau khi tự làm
Số buổi không thể âm. Đánh dấu −2 để kiểm tra lại phiếu gốười cung cấp, xác minh rồi sửa; không tự thay bằng 2 nếu chưa có bằng chứng.
Sơ đồ ghi nhớ
- Nêu rõ câu hỏi.
- Chọn mẫu phù hợp.
- Phân loại dữ liệu.
- Kiểm nguồn và đơn vị.
Luyện tập và học tiếp
Chọn nhóm bài để tự giải, đối chiếu lời giải và ôn lại kiến thức còn vướng.
Biên soạn: Gia Sư SV. Ví dụ, bài tập và hình minh họa phục vụ học tập Toán 8.