Bài 34: Đoạn thẳng và độ dài đoạn thẳng

1. Đoạn thẳng gồm hai đầu mút và phần ở giữa

Đoạn thẳng AB gồm hai điểm A, B và tất cả các điểm nằm giữa A, B. Hai điểm A, B gọi là hai đầu mút. Đoạn AB và đoạn BA là cùng một đoạn.

Khác với đường thẳng kéo dài hai phía, đoạn thẳng có hai đầu mút. Khác với tia kéo dài một phía, đoạn thẳng có độ dài hữu hạn. Khi đề yêu cầu vẽ đoạn, dừng nét ở đúng hai đầu mút và đánh dấu rõ.

2. Đo độ dài đúng cách

Đặt cạnh thước trùng đoạn cần đo; để vạch 0 trùng một đầu mút; đọc vạch ứng với đầu mút kia. Mắt nhìn gần vuông góc với thước để giảm sai lệch. Hai điểm phân biệt có độ dài đoạn nối lớn hơn 0.

Nếu đầu thước hỏng hoặc không đặt từ vạch 0, lấy số đo ở vạch cuối trừ số đo ở vạch đầu. Ví dụ đoạn bắt đầu tại vạch 2 cm và kết thúc tại vạch 8,5 cm thì dài 8,5 − 2 = 6,5 cm.

Kí hiệu AB cũng thường dùng cho độ dài đoạn AB trong biểu thức. Hãy đọc theo ngữ cảnh: “vẽ AB” là dựng hình, còn “AB = 6 cm” đang cho độ dài.

3. So sánh và các đoạn bằng nhau

Muốn so sánh hai đoạn, so sánh độ dài của chúng sau khi đổi về cùng đơn vị. AB = CD nghĩa là hai đoạn có cùng độ dài, không bắt buộc phải nằm cùng vị trí hay cùng hướng.

Một đoạn 35 mm dài bằng đoạn 3,5 cm vì 1 cm = 10 mm. Nét trên màn hình hoặc trong sách có thể không theo tỉ lệ; khi hình ghi số liệu, dùng dữ kiện thay vì tự đo ảnh để thay cho số đề đã cho.

4. Cộng độ dài khi có điểm nằm giữa

Nếu M nằm giữa A và B thì AM + MB = AB. Muốn tìm một phần chưa biết, lấy cả đoạn trừ phần đã biết. Điều kiện M nằm giữa rất quan trọng: chỉ biết ba điểm cùng thuộc một đường chưa đủ để chọn đúng đoạn lớn nhất.

Ví dụ M nằm giữa A, B; AM = 3 cm, MB = 5 cm thì AB = 8 cm. Nếu thứ tự là A – B – M thì đoạn lớn nhất lại là AM, và AB + BM = AM.

Khi có nhiều điểm trên một tia, hãy vẽ theo thứ tự độ dài từ gốc. Điểm ở gần gốc hơn nằm trước; nhờ đó em xác định được phép cộng hoặc trừ cần dùng.