KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 8
Acid: nhận biết, tính chất và phản ứng – KHTN 8
Vị chua trong đời sống gợi liên hệ với acid, nhưng trong phòng thí nghiệm tuyệt đối không dùng vị giác để nhận biết.
Học xong, em làm được gì?
Nhận biết acid qua khái niệm, chất chỉ thị và phản ứng với một số kim loại.
Kiến thức nền: Ion, công thức và cân bằng phương trình.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Acid trong dung dịch nước
Ở mức học này, acid là chất khi tan trong nước tạo ion H⁺. Ví dụ HCl, H₂SO₄ và CH₃COOH. Dung dịch acid thường làm quỳ tím hóa đỏ. Không thể đánh giá mức nguy hiểm chỉ bằng việc acid mạnh hay yếu: nồng độ và cách tiếp xúc cũng rất quan trọng.
Acid và một số kim loại
Dung dịch HCl hoặc H₂SO₄ loãng phản ứng với một số kim loại như Mg, Zn tạo muối và khí H₂. Ví dụ Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂. Không suy rộng rằng mọi kim loại đều phản ứng như vậy; Cu không phản ứng với HCl loãng theo kiểu giải phóng H₂.
Từ nhận biết đến ứng dụng
Acid được dùng trong sản xuất và xử lí vật liệu; acetic acid có trong giấm thực phẩm ở nồng độ phù hợp. Hóa chất thí nghiệm không phải thực phẩm. Quan sát mẫu qua chỉ thị và hướng dẫn, không nếm, không trộn các chất tẩy rửa và không tự pha loãng acid đậm đặc.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Cân bằng Mg + HCl → MgCl₂ + H₂.
- MgCl₂ có 2 Cl nên đặt 2 trước HCl.
- Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂; H và Cl đều cân bằng.
Ví dụ 2
0,10 mol Zn phản ứng hết với HCl dư. Tính mol H₂.
- Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂.
- Tỉ lệ Zn : H₂ = 1 : 1 nên n(H₂) = 0,10 mol.
Chỗ dễ nhầm
- Không gọi mọi chất có H trong công thức là acid.
- Không cho rằng mọi kim loại đều đẩy H₂ khỏi HCl.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Dung dịch HCl làm quỳ tím chuyển màu gì?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: B. Đỏ.
Dung dịch acid làm quỳ tím hóa đỏ.
Câu 2
Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂. 0,20 mol Zn cần bao nhiêu mol HCl?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Tỉ lệ 1 : 2 nên cần 0,40 mol HCl.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Sai; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng.
Không nếm hóa chất; HCl có tính acid; Cu không đẩy H₂ khỏi HCl loãng trong điều kiện thông thường. Ý d: Đúng. Đây là tính chất nhận biết môi trường acid bằng quỳ tím.
Câu 4
Viết phản ứng của Mg với H₂SO₄ loãng.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Mg + H₂SO₄ → MgSO₄ + H₂. Mỗi nguyên tố đã có số nguyên tử bằng nhau.
Câu 5
Một dung dịch làm quỳ tím hóa đỏ. Có thể kết luận chắc chắn là HCl không?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Không. Chỉ thị cho thấy môi trường acid trong điều kiện phép thử; nhiều acid khác cũng cho kết quả này. Cần thêm thông tin hoặc phép thử phù hợp để định danh.
Sơ đồ ghi nhớ
- Acid tạo H⁺ trong nước.
- Quỳ tím chuyển đỏ.
- Một số kim loại tạo H₂.
- Nhận biết bằng phép thử an toàn.