KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 9
Base và thang pH: đọc môi trường dung dịch – KHTN 8
pH giống một thang định hướng môi trường acid hay base, không phải bảng xếp hạng mức độ an toàn.
Học xong, em làm được gì?
Phân biệt base và kiềm; đọc pH; viết phản ứng trung hòa cơ bản.
Kiến thức nền: Acid, ion và dung dịch.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Base và kiềm
Trong phạm vi hydroxide ở lớp 8, base gồm cation kim loại kết hợp với OH⁻; base tan trong nước tạo OH⁻. Kiềm là base tan tốt trong nước, ví dụ NaOH, KOH. Cu(OH)₂ là base ít tan, không xếp là kiềm. Không nhầm số nhóm OH với số nguyên tử O đơn lẻ.
Thang pH
Với dung dịch nước loãng ở khoảng 25 °C: pH < 7 là acid, pH = 7 trung tính, pH > 7 là base. Thang thường minh họa từ 0 đến 14 cho các ví dụ phổ thông. Dùng giấy chỉ thị pH cho kết quả gần đúng; không khẳng định độ chính xác vượt khả năng dụng cụ.
Phản ứng với acid
Acid và base có thể tạo muối và nước: HCl + NaOH → NaCl + H₂O. Dung dịch kiềm làm quỳ tím hóa xanh, phenolphthalein chuyển hồng trong khoảng pH thích hợp. pH cuối không tự động bằng 7 nếu trộn hai dung dịch: còn phụ thuộc lượng và loại chất.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Phân loại các pH 3, 7, 10 ở 25 °C.
- 3 < 7: acid.
- 7: trung tính; 10 > 7: base.
Ví dụ 2
Cân bằng H₂SO₄ + KOH → K₂SO₄ + H₂O.
- Cần 2 KOH để đủ hai K.
- H₂SO₄ + 2KOH → K₂SO₄ + 2H₂O.
Chỗ dễ nhầm
- pH trung tính không bảo đảm nước uống an toàn.
- Trộn acid và base không luôn thu dung dịch trung tính.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Chất nào là kiềm?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: C. NaOH.
NaOH là hydroxide tan tốt trong nước.
Câu 2
Dung dịch có pH 9 ở 25 °C thuộc môi trường nào?
Xem lời giải và cách kiểm tra
9 > 7 nên có môi trường base.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Đúng; b) Sai; c) Sai; d) Sai.
Có base ít tan; pH không phát hiện hết vi sinh vật hoặc chất độc. Ý d: Sai. Ở điều kiện đang xét, pH nhỏ hơn 7 là môi trường acid.
Câu 4
Viết phương trình Ca(OH)₂ phản ứng vừa đủ với HCl.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Ca(OH)₂ + 2HCl → CaCl₂ + 2H₂O.
Câu 5
Có 0,20 mol NaOH và 0,10 mol HCl. Sau phản ứng chất nào còn dư?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Tỉ lệ phản ứng 1 : 1. HCl hết; NaOH dư 0,10 mol. Vì còn NaOH nên không kết luận dung dịch trung tính.
Sơ đồ ghi nhớ
- Base có nhóm OH.
- Kiềm là base tan.
- pH so với 7 ở 25 °C.
- Trung hòa: xét lượng chất.