KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 14
Thực hành đo khối lượng riêng: cân, đo và xử lí số liệu – KHTN 8
Đo một viên sỏi không cần biết công thức hình học: nước dâng lên cho biết thể tích viên sỏi chiếm chỗ.
Học xong, em làm được gì?
Chọn cách đo thể tích, thực hiện phép đo khối lượng riêng và nhận diện nguồn sai số.
Kiến thức nền: D = m/V và đọc dụng cụ đo.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Chọn cách đo theo mẫu
Khối hộp chữ nhật: đo ba kích thước rồi tính V = abc. Vật rắn không thấm nước, không tan và chìm hoàn toàn: dùng độ tăng thể tích trong bình chia độ. Chất lỏng: cân bình rỗng và bình có chất lỏng, lấy hiệu để được khối lượng chất lỏng.
Đo thể tích bằng dời chỗ
Ghi V₁ của nước ban đầu; nhúng vật ngập hoàn toàn, loại bọt khí bám và ghi V₂. V vật = V₂ − V₁. Không lấy V₂ làm thể tích vật. Vật nổi, thấm nước, tan hoặc không vừa bình cần phương pháp khác do giáo viên hướng dẫn.
Báo cáo trung thực
Ghi số đo kèm đơn vị và độ chia dụng cụ. Lặp lại để phát hiện sai lệch, không tự sửa các số đo cho bằng nhau. Đọc mắt ngang mặt khum, đặt cân trên mặt phẳng và tránh nước bám ngoài bình khi cân. Kết luận cần phù hợp độ chính xác phép đo.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Sỏi 52 g; nước tăng từ 40 lên 60 mL.
- V sỏi = 60 − 40 = 20 cm³.
- D = 52/20 = 2,6 g/cm³.
Ví dụ 2
Bình rỗng 80 g; có 50 mL chất lỏng thì cân chỉ 120 g.
- m chất lỏng = 120 − 80 = 40 g.
- D = 40/50 = 0,80 g/cm³.
Chỗ dễ nhầm
- Không quên trừ khối lượng bình rỗng.
- Không áp dụng dời chỗ với mẫu tan trong nước.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Vật chìm làm nước tăng từ 30 lên 45 mL. V vật là?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: D. 15 cm³.
V = 45 − 30 = 15 cm³.
Câu 2
Mẫu 81 g có V = 30 cm³. D là bao nhiêu g/cm³?
Xem lời giải và cách kiểm tra
D = 81/30 = 2,7 g/cm³.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Sai; b) Đúng; c) Đúng; d) Đúng.
Đường tan; bọt khí cũng chiếm chỗ; bình không thuộc khối lượng chất lỏng. Ý d: Đúng. Phần nước dâng tương ứng với thể tích phần vật chìm; muốn đo toàn bộ cần nhúng chìm hoàn toàn.
Câu 4
Nếu quên trừ khối lượng bình, D của chất lỏng bị lệch theo hướng nào?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Khối lượng dùng để tính lớn hơn khối lượng chất lỏng thật nên D tính ra lớn hơn, khi thể tích giữ đúng.
Câu 5
Khối hộp 2 cm × 3 cm × 5 cm, khối lượng 75 g. Tính D.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
V = 2 × 3 × 5 = 30 cm³; D = 75/30 = 2,5 g/cm³.
Sơ đồ ghi nhớ
- Cân riêng khối lượng mẫu.
- Chọn cách đo V.
- Tính m/V.
- Ghi sai số và điều kiện.