KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 20
Nhiễm điện do cọ xát: hút, đẩy và chuyển electron – KHTN 8
Một chiếc thước nhựa sau khi cọ xát có thể hút các mẩu giấy nhỏ mà chưa cần chạm vào giấy.
Học xong, em làm được gì?
Nhận biết nhiễm điện, quy tắc tương tác và giải thích sự chuyển electron ở mức đơn giản.
Kiến thức nền: Cấu tạo nguyên tử và lực không tiếp xúc.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Cọ xát có thể làm vật nhiễm điện
Khi cọ xát hai vật thích hợp, electron có thể chuyển từ vật này sang vật kia. Vật nhận thêm electron mang điện âm, vật mất bớt electron mang điện dương. Không nói cọ xát tạo ra electron mới hay làm proton chuyển tự do giữa các vật trong mô hình này.
Hai loại điện tích
Hai vật mang điện cùng loại đẩy nhau; khác loại hút nhau. Vật mang điện cũng có thể hút vật nhỏ ban đầu trung hòa do điện tích trong vật bị phân bố lại. Vì thế nhìn thấy hút nhau chưa đủ để kết luận hai vật mang điện trái dấu.
Quan sát an toàn
Có thể dùng thước nhựa, khăn khô và mẩu giấy theo hướng dẫn; tránh nơi có hơi dễ cháy và thiết bị điện nhạy cảm. Không thử với ổ điện. Độ ẩm và vật liệu ảnh hưởng khả năng quan sát nên kết quả yếu không có nghĩa quy tắc tương tác sai.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Một vật nhận thêm electron. Nó mang điện gì?
- Electron có điện tích âm.
- Nhận thêm electron làm vật dư điện tích âm.
Ví dụ 2
Hai vật chắc chắn đang nhiễm điện và đẩy nhau.
- Các điện tích cùng loại đẩy nhau.
- Suy ra hai vật mang điện cùng dấu.
Chỗ dễ nhầm
- Hút nhau không đủ để kết luận trái dấu.
- Cọ xát chuyển electron, không tạo điện tích từ hư không.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Hai vật nhiễm điện cùng dấu sẽ?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: B. Đẩy nhau.
Cùng loại điện tích đẩy nhau.
Câu 2
Vật mất bớt electron mang điện dấu gì?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Mất electron làm tổng điện tích dương trội hơn.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Đúng.
Sự phân bố lại điện tích trong giấy có thể gây lực hút. Ý d: Đúng. Điện tích cùng dấu gây lực đẩy.
Câu 4
Vì sao cần giữ nguyên loại thước, khăn và cách cọ khi so sánh hai lần thử?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Để hạn chế thay đổi nhiều yếu tố cùng lúc; kết quả khác có thể do vật liệu, độ ẩm hoặc thao tác, không chỉ yếu tố đang khảo sát.
Câu 5
Một bạn nói thước hút giấy vì lực hấp dẫn tăng sau khi cọ. Hãy sửa.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Hiện tượng chủ yếu do lực điện khi thước nhiễm điện và gây phân bố lại điện tích trong giấy; không phải lực hấp dẫn đột ngột tăng.
Sơ đồ ghi nhớ
- Nhận electron → âm.
- Mất electron → dương.
- Cùng dấu đẩy.
- Khác dấu hút.