KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 23
Tác dụng của dòng điện: nhiệt, sáng, hóa học và sinh lí – KHTN 8
Cùng là dòng điện, nhưng ở đèn, bình điện phân và cơ thể sống, tác dụng quan sát được khác nhau.
Học xong, em làm được gì?
Nhận biết bốn tác dụng trọng tâm và phân biệt ứng dụng có ích với nguy cơ.
Kiến thức nền: Dòng điện và chuyển hóa năng lượng.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Nhiệt và phát sáng
Dòng điện có thể làm vật dẫn nóng lên; tác dụng nhiệt được dùng ở thiết bị đun và có thể gây hại nếu dây quá nóng. Một số thiết bị phát sáng khi có dòng điện như đèn LED. Không kết luận mọi đèn đều sáng chủ yếu do vật bị nung đỏ.
Tác dụng hóa học
Dòng điện qua một số dung dịch thích hợp có thể gây biến đổi hóa học, ví dụ trong điện phân. Ứng dụng gồm mạ điện và các quá trình công nghiệp. Học sinh chỉ quan sát mô hình hoặc thí nghiệm do giáo viên kiểm soát, không tự điện phân dung dịch không rõ thành phần.
Tác dụng sinh lí và an toàn
Dòng điện qua cơ thể có thể kích thích cơ và thần kinh, gây co cơ, bỏng hoặc nguy hiểm tính mạng tùy điều kiện. Không dùng người hoặc vật nuôi làm bộ phận thử mạch. Khi thấy người có thể bị điện giật, không chạm trực tiếp; báo người lớn và lực lượng cứu hộ, ưu tiên cách li nguồn an toàn bởi người có khả năng.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Vì sao dây điện nóng bất thường cần được kiểm tra?
- Dòng điện gây tác dụng nhiệt.
- Nóng bất thường có thể liên quan quá tải hoặc tiếp xúc kém; phải dừng và báo người phụ trách.
Ví dụ 2
Đèn LED sáng trong mạch pin đúng chiều.
- Biểu hiện đang quan sát là tác dụng phát sáng.
- Không cần giải thích bằng việc LED bị nung đỏ như dây tóc.
Chỗ dễ nhầm
- Không thử tác dụng sinh lí trên cơ thể.
- Thiết bị có thể đồng thời có nhiều tác dụng, không chỉ một.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Mạ điện dựa chủ yếu vào tác dụng nào?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: A. Hóa học.
Mạ điện sử dụng biến đổi hóa học do dòng điện trong môi trường thích hợp.
Câu 2
Trong nhóm trọng tâm của bài có bao nhiêu tác dụng được nêu?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Nhiệt, phát sáng, hóa học và sinh lí.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Sai; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng.
Không dùng cơ thể thử điện; LED có cơ chế phát sáng khác dây tóc. Ý d: Đúng. Dòng điện làm bộ phận đốt nóng nóng lên.
Câu 4
Phân biệt tác dụng có ích và có hại của nhiệt do dòng điện.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Có ích: đun nóng trong thiết bị được thiết kế phù hợp. Có hại: dây và mối nối quá nóng gây hỏng cách điện hoặc cháy.
Câu 5
Vì sao không tự điện phân nước muối bằng bộ nguồn tùy ý?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Sản phẩm và nguy cơ phụ thuộc dung dịch, điện cực và điều kiện; có thể tạo chất gây hại. Chỉ thực hiện thí nghiệm được giáo viên lựa chọn và kiểm soát.
Sơ đồ ghi nhớ
- Nhiệt: nóng lên.
- Sáng: phát ánh sáng.
- Hóa học: biến đổi chất.
- Sinh lí: có nguy cơ nghiêm trọng.