KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 24
Cường độ dòng điện và hiệu điện thế: phân biệt I và U – KHTN 8
Ampe kế đo dòng điện đi qua một nhánh; vôn kế đo sự chênh lệch giữa hai điểm.
Học xong, em làm được gì?
Nhận biết đại lượng, đơn vị, dụng cụ đo và cách mắc cơ bản cho I, U.
Kiến thức nền: Mạch điện kín và các cực nguồn.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Cường độ dòng điện I
Cường độ dòng điện cho biết mức độ mạnh, yếu của dòng điện theo nghĩa đại lượng đo. Đơn vị ampe (A), 1 A = 1000 mA. Ampe kế được mắc nối tiếp với thiết bị hoặc nhánh cần đo; không mắc trực tiếp vào hai cực nguồn như một dây nối tắt.
Hiệu điện thế U
Hiệu điện thế được xác định giữa hai điểm, đơn vị volt (V). Vôn kế mắc song song với hai đầu bộ phận cần đo. Với đồng hồ một chiều, cần chọn đúng cực, thang đo và chức năng. Số volt ghi trên nguồn cho biết giá trị danh định; số đo thực tế có thể khác tùy tình trạng và tải.
Đọc số đo có ý nghĩa
Chọn giới hạn đo phù hợp, bắt đầu thang lớn nếu chưa biết giá trị trong phạm vi thiết bị cho phép. Ghi kết quả kèm đơn vị và vị trí đo. Không đồng nhất cường độ dòng điện với hiệu điện thế; cũng không dùng độ sáng đèn làm máy đo chính xác.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Đổi 250 mA sang A.
- 1 mA = 0,001 A.
- 250 mA = 0,250 A.
Ví dụ 2
Cần đo U giữa hai đầu bóng đèn.
- Chọn chức năng đo điện áp một chiều phù hợp nguồn.
- Nối hai đầu vôn kế vào hai đầu đèn, đúng cực và thang đo; không ngắt nhánh để mắc nối tiếp vôn kế.
Chỗ dễ nhầm
- Ampe kế nối tiếp; vôn kế song song.
- U là giữa hai điểm, I là qua nhánh.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Dụng cụ đo U phải mắc thế nào với đèn?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: B. Song song hai đầu đèn.
Vôn kế đo chênh lệch giữa hai đầu đèn.
Câu 2
0,35 A bằng bao nhiêu mA?
Xem lời giải và cách kiểm tra
0,35 × 1000 = 350 mA.
Câu 3
1500 mV bằng bao nhiêu V?
Xem lời giải và cách kiểm tra
1500/1000 = 1,5 V.
Câu 4
Vì sao không mắc ampe kế trực tiếp vào hai cực pin?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Ampe kế có điện trở nhỏ, cách mắc đó gần như nối tắt nguồn, có thể gây dòng quá lớn, nóng hoặc hỏng thiết bị.
Câu 5
Một bạn ghi “dòng điện của pin là 3 V”. Hãy sửa cách diễn đạt.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
3 V là hiệu điện thế danh định của nguồn. Cường độ dòng điện trong mạch phải đo bằng ampe và phụ thuộc mạch nối với nguồn.
Sơ đồ ghi nhớ
- I: A hoặc mA.
- U: V.
- A nối tiếp.
- V song song.