KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 35
Hệ bài tiết: thận và đường đi nước tiểu – KHTN 8
Thận liên tục điều chỉnh thành phần máu; nước tiểu là kết quả của lọc và xử lí chọn lọc.
Học xong, em làm được gì?
Nêu vai trò bài tiết, cấu tạo hệ tiết niệu và phân biệt tạo nước tiểu với thải nước tiểu.
Kiến thức nền: Máu, chất thải chuyển hóa và môi trường trong.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Bài tiết khác thải phân
Bài tiết loại các sản phẩm chuyển hóa và chất dư khỏi cơ thể, góp phần ổn định môi trường trong. Phổi thải CO₂; thận thải nhiều chất qua nước tiểu; da thải một phần qua mồ hôi. Thải phân chủ yếu loại phần thức ăn không được tiêu hóa, hấp thụ, không đồng nhất với bài tiết theo nghĩa sinh học này.
Thận xử lí dịch lọc
Mỗi thận có nhiều nephron là đơn vị chức năng. Máu được lọc ở cầu thận; dịch lọc tiếp tục được tái hấp thu các chất cần thiết và bài tiết thêm một số chất tại ống thận để tạo nước tiểu cuối. Không phải toàn bộ chất đi qua bộ lọc đều bị thải bỏ.
Đường đi và bảo vệ
Nước tiểu từ thận qua niệu quản đến bàng quang, rồi ra ngoài qua niệu đạo. Bàng quang chứa chứ không tạo nước tiểu. Uống nước phù hợp nhu cầu và điều kiện, không thường xuyên nhịn tiểu, giữ vệ sinh và không tự dùng thuốc giúp hạn chế nguy cơ. Triệu chứng bất thường cần được nhân viên y tế đánh giá, không tự chẩn đoán qua màu nước tiểu đơn lẻ.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Sắp xếp thận, niệu đạo, bàng quang, niệu quản.
- Thận → niệu quản → bàng quang → niệu đạo.
- Phân biệt nơi tạo với nơi chứa và đường dẫn.
Ví dụ 2
Vì sao dịch lọc không giống hoàn toàn nước tiểu cuối?
- Ống thận tái hấp thu phần lớn nước và nhiều chất cần thiết.
- Có thêm quá trình bài tiết chất từ máu vào ống thận, làm thành phần thay đổi.
Chỗ dễ nhầm
- Không nhầm niệu quản với niệu đạo.
- Không nói bàng quang lọc máu.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Cơ quan chứa nước tiểu trước khi thải là?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: A. Bàng quang.
Bàng quang dự trữ nước tiểu; thận tạo nước tiểu.
Câu 2
Ống dẫn nước tiểu từ thận đến bàng quang gọi là gì?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Niệu quản nối thận với bàng quang.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai.
Nhiều chất trong dịch lọc được tái hấp thu. Ý d: Sai. Thận tạo nước tiểu, bàng quang chủ yếu chứa nước tiểu.
Câu 4
Phân biệt thải phân và bài tiết nước tiểu.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Phân chứa phần không tiêu hóa, không hấp thụ cùng các thành phần khác của đường ruột. Nước tiểu chứa chất được thận loại và điều chỉnh từ môi trường trong qua lọc, tái hấp thu và bài tiết.
Câu 5
Vì sao không đưa ra một lượng nước uống cố định cho mọi học sinh trong mọi hoàn cảnh?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Nhu cầu phụ thuộc hoạt động, thời tiết, thức ăn và tình trạng sức khỏe; cần uống phù hợp và theo hướng dẫn y tế khi có bệnh, không áp dụng một con số cho tất cả.
Sơ đồ ghi nhớ
- Thận lọc và điều chỉnh.
- Ống thận xử lí chọn lọc.
- Niệu quản đến bàng quang.
- Niệu đạo dẫn ra ngoài.