Cung và dây của đường tròn lớp 9 – Lý thuyết, cách giải và bài tập
Học cách đọc góc ở tâm, so sánh cung và dây, tính độ dài dây bằng tam giác vuông. Cần nhớ tính chất tam giác cân và định lí Pythagore.
Làm 15 câu luyện tập → Xem ví dụ có lời giải
Góc ở tâm và số đo cung
Góc ở tâm có đỉnh tại tâm đường tròn. Góc ở tâm nhỏ chắn cung nhỏ có cùng số đo; cung lớn cùng hai đầu mút có số đo bằng 360° trừ số đo cung nhỏ. Nửa đường tròn có số đo 180°.
Khi C nằm trên cung AB đang xét, số đo cung AB bằng tổng số đo cung AC và CB. Phải xác định đúng cung; số đo cung tính bằng độ khác với độ dài cung tính bằng cm hoặc m.
Quan hệ giữa cung, dây và khoảng cách tới tâm
Trong cùng một đường tròn hoặc hai đường tròn bằng nhau, hai dây bằng nhau khi và chỉ khi hai cung nhỏ tương ứng bằng nhau. Dây lớn hơn chắn cung nhỏ lớn hơn. Không áp dụng phép so sánh này cho hai đường tròn khác bán kính.
Đường kính vuông góc với dây đi qua trung điểm dây và chia đôi hai cung do dây chắn. Ngược lại, đường kính đi qua trung điểm một dây không phải đường kính thì vuông góc với dây đó.
Hai dây bằng nhau cách đều tâm. Dây gần tâm hơn dài hơn; đường kính là dây dài nhất.
Công thức tính dây
Gọi H là chân đường vuông góc từ tâm O xuống dây AB, R là bán kính. Khi AB có hai đầu phân biệt, 0 ≤ OH < R.
Bốn ví dụ có lời giải
Ví dụ 1. Tính khoảng cách từ tâm đến dây
Đường tròn bán kính 5 cm có dây AB = 6 cm. Hạ OH vuông góc AB. Vì H là trung điểm AB nên AH = 3 cm.
Ví dụ 2. Tính số đo hai cung
Góc ở tâm nhỏ AOB bằng 110°. Cung nhỏ AB có số đo 110°; cung lớn AB bằng 360° − 110° = 250°. Tổng hai số đo bằng 360°.
Ví dụ 3. Tính dây từ khoảng cách đến tâm
Đường tròn bán kính 13 cm có dây cách tâm 5 cm. Hạ OH vuông góc AB; H là trung điểm AB.
Vậy AB = 2AH = 24 cm. Kết quả nhỏ hơn đường kính 26 cm; 12 cm chỉ là nửa dây.
Ví dụ 4. Chứng minh tam giác cân
A, B, C cùng thuộc một đường tròn, hai cung nhỏ AB và AC bằng nhau. Hai dây tương ứng bằng nhau nên AB = AC. Do đó tam giác ABC cân tại A.
Lỗi thường gặp
Không quên nhân đôi nửa dây; không nhầm số đo cung với độ dài cung. Dấu hiệu đảo “qua trung điểm dây thì vuông góc dây” cần dây không đi qua tâm. Không so dây ở hai đường tròn khác bán kính chỉ dựa vào góc ở tâm.
Tự kiểm tra
1. Trong đường tròn bán kính 5 cm, dây dài 8 cm cách tâm bao nhiêu?
Nửa dây dài 4 cm. Theo Pythagore, bình phương khoảng cách bằng 25 − 16 = 9, nên khoảng cách bằng 3 cm. Dây 8 cm gần tâm hơn dây 6 cm.
2. Đường kính qua trung điểm một đường kính khác có luôn vuông góc không?
Không. Trung điểm đó là tâm, mọi đường kính đều đi qua tâm nhưng chúng không nhất thiết vuông góc. Đây là lý do phải loại trường hợp dây là đường kính khi áp dụng dấu hiệu đảo.
Tóm tắt và học tiếp
Nối tâm với hai đầu dây, hạ đường vuông góc rồi dùng tam giác vuông. So sánh cung nhỏ thông qua dây khi cùng bán kính.
Học tiếp: Độ dài cung, quạt tròn và vành khuyên · Về mục lục Chương 5
Gia Sư SV
