Gia Sư SV · Toán 11 · Học kỳ I
Bài 3Hàm số lượng giác
A. Lý thuyết
1. Định nghĩa hàm số lượng giác
Định nghĩa.
Quy tắc đặt tương ứng mỗi số thực với số thực gọi là hàm số sin, kí hiệu . Tập xác định là .
Quy tắc đặt tương ứng mỗi số thực với số thực gọi là hàm số côsin, kí hiệu . Tập xác định là .
Hàm số gọi là hàm số tang, kí hiệu . Tập xác định:
Hàm số gọi là hàm số côtang, kí hiệu . Tập xác định:
2. Hàm số chẵn, hàm số lẻ, hàm số tuần hoàn
Định nghĩa. Cho hàm số có tập xác định .
là hàm số chẵn nếu với mọi thì và . Đồ thị nhận trục tung làm trục đối xứng.
là hàm số lẻ nếu với mọi thì và . Đồ thị nhận gốc tọa độ làm tâm đối xứng.
Định nghĩa. Hàm số với tập xác định gọi là hàm số tuần hoàn nếu tồn tại sao cho với mọi :
Số dương nhỏ nhất thỏa các điều kiện trên (nếu có) gọi là chu kì của hàm số.
Chú ý. có chu kì ; có chu kì . Tổng quát, , với tuần hoàn với chu kì:
3. Đồ thị và tính chất của các hàm số lượng giác
Định lí (Tính chất các hàm số lượng giác). So sánh bốn hàm số lượng giác cơ bản:
| Hàm số | Tập xác định | Tập giá trị | Chẵn/lẻ | Chu kì |
|---|---|---|---|---|
| Lẻ | ||||
| Chẵn | ||||
| Lẻ | ||||
| Lẻ |
Đơn điệu ():
đồng biến trên , nghịch biến trên .
đồng biến trên , nghịch biến trên .
đồng biến trên mỗi khoảng xác định .
nghịch biến trên mỗi khoảng xác định .
B. Ví dụ
Tìm tập xác định:
- .
Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải:
- .
- D=ℝ\{kπ}.
- D=ℝ\{kπ}.
- và với mọi x nên D=ℝ (k∈ℤ).
Xét tính chẵn lẻ:
- .
Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải:
- Chẵn: tích của hai hàm lẻ.
- Lẻ: tổng của hai hàm lẻ, trên tập xác định đối xứng.
- Chẵn: tổng hai hàm chẵn.
- Lẻ: lẻ nhân chẵn.
- Không chẵn cũng không lẻ. Kiểm tra f(−x) trên miền xác định của từng hàm.
- Xét tính tuần hoàn của bằng định nghĩa
- Tìm chu kì của và .
Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải:
- nên tuần hoàn, chu kỳ cơ bản π.
- có có .
Tìm tập giá trị:
- .
Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải:
- Vì nên −3≤y≤1, tập giá trị [−3;1].
- .
Quan sát đồ thị , chỉ ra một khoảng hàm số đồng biến và một khoảng hàm số nghịch biến.

Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải: Đồ thị đồng biến trên và nghịch biến trên ; có thể tịnh tiến thêm 2kπ để được các khoảng khác.
Sử dụng đồ thị trên để xác định giá trị x mà hàm số:
- bằng 0
- dương.

Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải:
- tại x=kπ, trong đoạn đã cho có x=0 và x=π.
- với . Loại các điểm cực vì hàm không xác định.
Hằng ngày mực nước của một con kênh lên xuống theo thủy triều. Độ sâu (mét) của mực nước trong kênh tại thời điểm (giờ), , được cho bởi
a) Tìm chu kì của hàm số và cho biết ý nghĩa thực tiễn của nó.
b) Dựa vào đồ thị, cho biết mực nước sâu nhất và nông nhất là bao nhiêu mét.
Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải:
a) Chu kì của hàm số là giờ. Độ sâu của nước trong kênh lặp lại sau mỗi 16 giờ.
b) Đồ thị dao động quanh đường thẳng với biên độ 3. Trong khoảng thời gian đã cho, đồ thị đạt độ sâu lớn nhất 15 m tại giờ và độ sâu nhỏ nhất 9 m tại giờ, giờ. Vậy mực nước sâu nhất là 15 m, nông nhất là 9 m.
- So sánh và
- Xét đồng biến, nghịch biến của trên [π;2π].
Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải:
- , vì sin tăng trên .
- trên [π;2π] nên đồng biến trên [π;2π].
Tìm giá trị lớn nhất của .
Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải: Đặt . ab. Suy ra y≤3, dấu bằng khi . Giá trị lớn nhất là 3.
Với , tìm tổng giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số (làm tròn đến hàng phần trăm).
Xem hướng dẫn giải
Hướng dẫn giải: Đặt . Min khi ; max ở biên là max{−3;−1}=−1 tại t=1. Tổng bằng .
C. Bài tập
Phần 1. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn
Hàm số xác định khi
Xem đáp án và giải thích
Đáp án B.
Mẫu .
Hàm số xác định khi
Xem đáp án và giải thích
Đáp án D.
tại ; loại khỏi tập xác định.
Hàm số nào sau đây có tập xác định ℝ?
Xem đáp án và giải thích
Đáp án A.
Ở và nên căn luôn có nghĩa. Các đáp án khác có mẫu hoặc tan/cot không xác định ở một số x.
Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng nào sau đây?
Xem đáp án và giải thích
Đáp án C.
khi .
Hàm số nào có tính đơn điệu trên khác với các hàm số còn lại?
Xem đáp án và giải thích
Đáp án B.
Trên và đều tăng, cos giảm.
Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số chẵn?
Xem đáp án và giải thích
Đáp án B.
; các hàm còn lại đều lẻ.
Hàm số tuần hoàn với chu kì
Xem đáp án và giải thích
Đáp án B.
Chu kì cơ bản .
Tập giá trị của hàm số là
Xem đáp án và giải thích
Đáp án B.
.
Tập giá trị của hàm số là
Xem đáp án và giải thích
Đáp án B.
.
Trong các hàm số sau, hàm số nào là hàm số lẻ?
Xem đáp án và giải thích
Đáp án B.
lẻ, chẵn ⇒tích là hàm lẻ.
Cho hàm số y=f(x) có đồ thị như hình. Đó là đồ thị của hàm số nào?
Xem đáp án và giải thích
Đáp án C.
Đồ thị qua gốc O theo chiều tăng, biên độ 1, chu kì 2π nên là .
Độ cao sóng (cm), t tính bằng giây. Chu kì T là bao nhiêu?
Xem đáp án và giải thích
Đáp án B.
giây.
Phần 2. Câu trắc nghiệm đúng – sai
Cho hàm số xác định trên ℝ.
- f(x) là hàm số lẻ.
- f(x) tuần hoàn với chu kì π.
- f(x) đồng biến trên .
- Đồ thị nhận gốc tọa độ làm tâm đối xứng.
Xem đáp án và giải thích
a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Đúng
a) Đúng. b) Sai. c) Đúng. d) Đúng. sin là hàm lẻ có chu kì cơ bản 2π; tăng khi , đồ thị đối xứng qua gốc.
Cho .
- Hàm số xác định khi và chỉ khi và .
- Tập xác định là ℝ\{kπ | k∈ℤ}.
- Tập xác định là .
- Hàm số xác định tại và .
Xem đáp án và giải thích
a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Đúng
a) Đúng. b) Sai. c) Đúng. d) Đúng. Phải loại và , gộp là . .
Cho .
- Tập xác định .
- Hàm số tuần hoàn với chu kì π.
- Hàm số đồng biến trên (0;π).
- .
Xem đáp án và giải thích
a) Đúng; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng
a) Đúng. b) Đúng. c) Sai. d) Đúng. không xác định ở nên không thể đồng biến trên toàn (0;π), chỉ trên mỗi khoảng xác định. tan là hàm lẻ.
Cho có đồ thị trên đoạn như hình nguồn.

- Đồ thị nhận trục tung làm trục đối xứng.
- Trên đoạn đã cho đồ thị cắt trục hoành đúng 3 điểm.
- Hàm số đồng biến trên (0;π).
- Trên , đồ thị nằm phía trên trục hoành.
Xem đáp án và giải thích
a) Đúng; b) Sai; c) Sai; d) Đúng
a) Đúng. b) Sai. c) Sai. d) Đúng. cos chẵn nên đối xứng Oy. Nghiệm trong đoạn gồm : có 4 điểm (kể cả hai đầu mút); cos giảm trên (0;π), dương trên .
Cho .
- Tập xác định là .
- .
- f(−x)=−f(x) với mọi x thuộc tập xác định.
- Đồ thị nhận trục Oy làm trục đối xứng.
Xem đáp án và giải thích
a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Sai
a) Đúng. b) Sai. c) Đúng. d) Sai. và x là hàm lẻ ⇒f lẻ. , hai giá trị không bằng nhau.
Sóng nước cm so với mực nước trung bình, t tính bằng giây.
- Chu kì của sóng bằng 20 giây.
- Chiều cao sóng (đáy đến đỉnh) là 180 cm.
- Ở t=0, nước ở đỉnh sóng.
- Trong 1 phút có 2 lần nước đạt đỉnh sóng.
Xem đáp án và giải thích
a) Đúng; b) Đúng; c) Đúng; d) Sai
a) Đúng. b) Đúng. c) Đúng. d) Sai. Chu kì T=20 s. Biên độ 90 cm nên độ cao từ đáy đến đỉnh=180 cm. Trong [0,60] có các đỉnh ở t=0,20,40,60 (4 thời điểm), không phải 2; nếu loại đầu mút cũng có 3 đỉnh.
D. Học & Thi
Em làm bài trước, sau đó mở đáp án để đối chiếu từng bước.
