KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 30
Khái quát cơ thể người: các hệ cơ quan phối hợp – KHTN 8
Khi chạy, chân vận động nhưng tim, phổi và hệ thần kinh cũng cùng làm việc. Cơ thể là một hệ thống phối hợp.
Học xong, em làm được gì?
Nhận biết các mức tổ chức và vai trò của những hệ cơ quan chính.
Kiến thức nền: Tế bào, mô và cơ quan ở sinh vật đa bào.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Từ tế bào đến cơ thể
Các tế bào có đặc điểm và chức năng liên quan tạo thành mô; nhiều mô phối hợp tạo cơ quan; các cơ quan cùng thực hiện nhóm chức năng tạo hệ cơ quan. Cơ thể là một thể thống nhất, không phải phép cộng các bộ phận hoạt động độc lập.
Những hệ cơ quan chính
Hệ vận động nâng đỡ và tạo vận động; tiêu hóa biến đổi thức ăn và hấp thụ; hô hấp trao đổi khí; tuần hoàn vận chuyển; bài tiết loại sản phẩm chuyển hóa và điều hòa thành phần môi trường trong. Hệ thần kinh và nội tiết điều hòa hoạt động; hệ sinh dục thực hiện chức năng sinh sản; da giúp bảo vệ và điều hòa thân nhiệt.
Một hoạt động, nhiều hệ tham gia
Khi vận động, cơ cần nhiều năng lượng, phổi trao đổi khí, tim đưa oxygen và chất dinh dưỡng đến mô, da góp phần tỏa nhiệt. Các hệ liên lạc và điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu. Một thay đổi ở một hệ có thể ảnh hưởng hệ khác, vì vậy chăm sóc sức khỏe cần nhìn toàn cơ thể.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Xếp tế bào cơ, mô cơ, tim, hệ tuần hoàn theo mức tổ chức.
- Tế bào cơ → mô cơ → tim → hệ tuần hoàn.
- Mỗi mức có cấu trúc và chức năng phức tạp hơn.
Ví dụ 2
Giải thích vì sao nhịp thở thường tăng khi chạy.
- Cơ hoạt động cần tăng cung cấp oxygen và thải CO₂.
- Hô hấp phối hợp tuần hoàn đáp ứng nhu cầu, không chỉ riêng chân hoạt động.
Chỗ dễ nhầm
- Không nhầm cơ quan với hệ cơ quan.
- Một cơ quan có thể liên quan nhiều chức năng.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Tim thuộc chủ yếu hệ nào?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: D. Tuần hoàn.
Tim bơm máu trong hệ tuần hoàn.
Câu 2
Mức tổ chức nằm giữa mô và hệ cơ quan là gì?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Các mô phối hợp tạo cơ quan; các cơ quan phối hợp thành hệ.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Sai; b) Đúng; c) Đúng; d) Đúng.
Chạy cần nhiều hệ hoạt động đồng thời. Ý d: Đúng. Bài tiết giúp duy trì môi trường trong ổn định.
Câu 4
Phân biệt cơ quan và hệ cơ quan bằng một ví dụ.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Dạ dày là một cơ quan; hệ tiêu hóa gồm nhiều cơ quan như miệng, thực quản, dạ dày, ruột và các tuyến liên quan.
Câu 5
Vì sao cần nghỉ ngơi, ăn uống và vận động hợp lí cùng nhau?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Các hệ phụ thuộc lẫn nhau: dinh dưỡng cung cấp vật chất và năng lượng, vận động hỗ trợ chức năng, nghỉ ngơi giúp phục hồi; chỉ chú ý một mặt không đáp ứng toàn bộ nhu cầu.
Sơ đồ ghi nhớ
- Tế bào → mô.
- Mô → cơ quan.
- Cơ quan → hệ.
- Các hệ phối hợp thống nhất.