KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 12
Phân bón hóa học: dinh dưỡng và sử dụng hợp lí – KHTN 8
Cây cần dinh dưỡng, nhưng bón nhiều hơn nhu cầu có thể làm hại cây và nguồn nước.
Học xong, em làm được gì?
Phân biệt phân đạm, lân, kali, NPK; tính lượng dinh dưỡng và giải thích tác động môi trường.
Kiến thức nền: Phần trăm khối lượng và vai trò khoáng của thực vật.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Những nhóm dinh dưỡng chính
Nitrogen (N), phosphorus (P) và potassium (K) là các nguyên tố đa lượng quan trọng. Phân đạm cung cấp N, phân lân cung cấp P, phân kali cung cấp K. Phân NPK cung cấp cả ba nhóm; các nguyên tố khác vẫn cần thiết nên không nói cây chỉ cần N, P, K.
Đọc nhãn đúng quy ước
Nhãn NPK thường biểu thị phần trăm khối lượng N, P₂O₅ quy đổi và K₂O quy đổi, theo thứ tự. Ví dụ 16–16–8 nghĩa là 16% N, 16% P₂O₅ quy đổi, 8% K₂O quy đổi; không phải 16% P nguyên tố và 8% K nguyên tố. Đọc hướng dẫn sản phẩm khi dùng thực tế.
Đúng nhu cầu, giảm thất thoát
Lựa chọn loại, lượng, thời điểm và cách bón theo cây, đất và hướng dẫn chuyên môn. Bón dư hoặc trước mưa lớn làm dinh dưỡng dễ theo nước ra ao hồ, góp phần phú dưỡng. Bảo quản đúng nhãn, tránh ẩm và không trộn tùy tiện; học sinh không tự sử dụng hóa chất nông nghiệp.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
2 kg phân có 15% N chứa bao nhiêu N?
- m(N) = 2 × 15/100.
- m(N) = 0,30 kg = 300 g.
Ví dụ 2
Vì sao không bón dồn thật nhiều trước trận mưa lớn?
- Cây không hấp thụ ngay toàn bộ dinh dưỡng.
- Nước có thể cuốn phân đi, gây lãng phí và ô nhiễm; cần tuân thủ hướng dẫn phù hợp.
Chỗ dễ nhầm
- Không đọc P₂O₅ quy đổi thành phần trăm P nguyên tố.
- Phân bón không thay thế ánh sáng, nước và các điều kiện sống.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Phân đạm chủ yếu cung cấp nguyên tố nào?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: B. N.
Nhóm phân đạm cung cấp nitrogen.
Câu 2
5 kg phân chứa 20% N có bao nhiêu kg N?
Xem lời giải và cách kiểm tra
5 × 20/100 = 1 kg N.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng; d) Đúng.
Con số thứ hai thường là P₂O₅ quy đổi; dinh dưỡng dư theo nước có thể gây phú dưỡng. Ý d: Đúng. Potassium là nguyên tố K mà phân kali cung cấp.
Câu 4
Tính khối lượng phân 10% N cần để cung cấp 0,40 kg N trong bài toán lí tưởng.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
m phân = 0,40/0,10 = 4 kg. Đây là phép tính thành phần, không phải khuyến cáo liều bón thực tế.
Câu 5
Nêu hai cách hạn chế phân bón thất thoát ra nguồn nước.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Bón theo nhu cầu cây và hướng dẫn chuyên môn; chọn thời điểm, cách bón phù hợp, tránh bón trước mưa lớn và không đổ phân thừa xuống ao hồ.
Sơ đồ ghi nhớ
- Đạm: N.
- Lân: P; kali: K.
- NPK có quy ước nhãn.
- Đúng nhu cầu, bảo vệ nước.