KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 11
Muối: công thức, tính tan và điều kiện phản ứng – KHTN 8
Muối ăn chỉ là một thành viên của nhóm muối. Tính tan và điều kiện phản ứng giúp phân biệt cả nhóm.
Học xong, em làm được gì?
Nhận biết công thức muối, dùng bảng tính tan và viết phản ứng trong dung dịch có điều kiện.
Kiến thức nền: Acid, base, oxide và cân bằng phương trình.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Thành phần của muối
Trong các ví dụ phổ thông, muối gồm cation kim loại hoặc NH₄⁺ và anion gốc acid. Ví dụ NaCl, CaCO₃, (NH₄)₂SO₄. Tổng điện tích dương và âm phải cân bằng. Muối không chỉ có màu trắng, không phải loại nào cũng tan hoặc dùng làm thực phẩm.
Đọc bảng tính tan
NaCl tan trong nước; CaCO₃ và BaSO₄ rất ít tan trong điều kiện thường. Dựa vào bảng tính tan được cung cấp để dự đoán kết tủa, không học thuộc rằng mọi muối của một loại đều giống nhau. Chỉ số dưới công thức không được thay khi cân bằng.
Phản ứng cần lực đẩy phù hợp
Trong các phản ứng trao đổi dung dịch thường học, sự tạo kết tủa, khí hoặc nước giúp phản ứng xảy ra. Ví dụ BaCl₂ + Na₂SO₄ → BaSO₄↓ + 2NaCl. Kim loại có thể phản ứng với dung dịch muối phù hợp, như Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu. Không tùy tiện áp dụng cho kim loại phản ứng mạnh với nước.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Cho Na₂CO₃ tác dụng HCl dư.
- Sản phẩm là NaCl, CO₂ và H₂O.
- Na₂CO₃ + 2HCl → 2NaCl + CO₂↑ + H₂O.
Ví dụ 2
Nhúng Fe vào dung dịch CuSO₄.
- Fe đẩy Cu khỏi muối trong điều kiện phản ứng phù hợp.
- Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu; có đồng bám trên sắt.
Chỗ dễ nhầm
- Không viết phản ứng trao đổi chỉ bằng đổi chỗ mà bỏ điều kiện.
- Không xem mọi muối là muối ăn.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Chất nào là muối?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: A. CaCO₃.
CaCO₃ gồm cation calcium và gốc carbonate.
Câu 2
BaCl₂ + Na₂SO₄ → BaSO₄ + aNaCl. a bằng?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Hai Cl và hai Na cần hệ số 2 trước NaCl.
Câu 3
Đúng hay sai?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Kết quả: a) Sai; b) Đúng; c) Sai; d) Đúng.
Nhóm muối rất đa dạng; tính tan khác nhau. Ý d: Đúng. CaCO₃ gồm cation calcium và anion carbonate.
Câu 4
Viết phản ứng AgNO₃ với NaCl khi tạo AgCl kết tủa.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
AgNO₃ + NaCl → AgCl↓ + NaNO₃. Hệ số đều bằng 1.
Câu 5
Trộn NaCl và KNO₃ trong nước có đủ cơ sở viết phản ứng trao đổi hoàn toàn không?
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Không. Các chất dự kiến sau trao đổi vẫn tan, không tạo kết tủa, khí hoặc nước trong trường hợp này; không có phản ứng trao đổi ròng như các ví dụ trên.
Sơ đồ ghi nhớ
- Cation và gốc acid.
- Tra bảng tính tan.
- Tìm kết tủa, khí, nước.
- Cân bằng và kiểm điều kiện.