GIA SƯ SV · TOÁN · LỚP 7
Thu thập và phân loại dữ liệu
Mục tiêu và kiến thức nền
Chọn cách thu thập, phân biệt các loại dữ liệu và phát hiện thông tin không hợp lí. Cần biết bảng và số liệu đơn giản.
Thu thập và phân loại
Dữ liệu có thể thu bằng quan sát, đo đạc, thí nghiệm, bảng hỏi/phỏng vấn hoặc khai thác nguồn đã công bố. Trước khi thu, xác định câu hỏi, đối tượng, thời gian và đơn vị. Dữ liệu số là các giá trị bằng số; dữ liệu không phải số thể hiện tên/nhóm/thuộc tính. Một mã số như số áo hay mã định danh có thể là nhãn phân loại, không phải đại lượng để lấy trung bình.
Dữ liệu số có thể là số đếm rời rạc hoặc kết quả đo. Dữ liệu phân loại có thể có thứ tự (mức độ hài lòng) hoặc không có thứ tự (màu yêu thích). Chọn biểu diễn phải phù hợp loại dữ liệu, không gán ý nghĩa số học cho các nhãn tùy ý.
Phương pháp
Thiết kế bảng ghi thống nhất, tránh câu hỏi dẫn dắt và kiểm mẫu có phù hợp nhóm muốn tìm hiểu. Đối chiếu số lượng bản ghi, đơn vị, giá trị ngoài phạm vi và dữ liệu thiếu. Một số liệu khác biệt cần kiểm nguồn; không tự xóa chỉ vì khác phần lớn quan sát. Với nguồn thứ cấp, đọc thời điểm và đối tượng khảo sát để không so sánh các nhóm khác nhau như thể cùng một mẫu.
Ghi nhớ
Dữ liệu thu từ một nhóm nhỏ có thể không đại diện toàn bộ. “Không trả lời” khác giá trị 0. Bảng dữ liệu cần tiêu đề, đơn vị và cách phân nhóm rõ ràng trước khi vẽ biểu đồ.
Ví dụ có lời giải từng bước
Khảo sát màu yêu thích và chiều cao của một nhóm. Phân loại hai loại dữ liệu và xử lý ô bỏ trống.
- Màu yêu thích như xanh, đỏ là dữ liệu phân loại không có thứ tự tự nhiên.
- Chiều cao đo bằng cm là dữ liệu số; cần ghi thống nhất đơn vị đo.
- Ô chưa trả lời phải đánh dấu thiếu dữ liệu, không thay bằng chiều cao 0 cm.
- Nếu muốn kết luận cho cả lớp, cần kiểm tra nhóm được khảo sát có đại diện phù hợp hay chưa.
Đây là tình huống minh họa do Gia Sư SV đặt, không phải số liệu khảo sát thực. Không tự suy ra kết quả cho cả lớp từ một nhóm nhỏ.
Tự kiểm tra
Thử trả lời rồi mới mở giải thích.
Số áo 7 và 10 có nên lấy trung bình để mô tả loại áo không?
Không. Số áo là nhãn nhận diện, không phải đại lượng đo để tính trung bình theo ý nghĩa đó.
Một chiều cao ghi 145 m nên xử lý thế nào?
Đối chiếu đơn vị và nguồn ghi trước khi sửa; có thể là nhầm cm, nhưng không tự đổi khi chưa kiểm tra.
Tóm tắt và học tiếp
Đây là tình huống minh họa do Gia Sư SV đặt, không phải số liệu khảo sát thực. Không tự suy ra kết quả cho cả lớp từ một nhóm nhỏ.
Đã hiểu ví dụ? Mở bộ luyện tập của bài dưới đây, thử làm trước khi xem lời giải và luyện lại câu chưa đúng.
Luyện tập bài này
Biên soạn và hình minh họa: Gia Sư SV. Kế thừa nội dung chương tương ứng; ví dụ và tự kiểm tra do Gia Sư SV biên soạn. Dữ liệu tình huống là minh họa, không phải khảo sát thực.