KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8 · BÀI 13
Khối lượng riêng: công thức, đơn vị và so sánh – KHTN 8
Hai khối cùng thể tích có thể nặng khác nhau vì chúng được làm từ những chất khác nhau.
Học xong, em làm được gì?
Tính khối lượng riêng, khối lượng, thể tích và đổi đúng g/cm³ sang kg/m³.
Kiến thức nền: Đo khối lượng, thể tích và đổi đơn vị.
Nhìn hình để hiểu
Trên màn hình nhỏ, vuốt ngang hình để xem rõ chữ và mũi tên.
Một đơn vị thể tích nặng bao nhiêu?
Khối lượng riêng D = m/V cho biết khối lượng trên một đơn vị thể tích của chất. D thường tính bằng kg/m³ hoặc g/cm³. Với chất đồng nhất ở điều kiện xác định, tỉ số m/V gần như không đổi dù lấy mẫu lớn hay nhỏ. Nhiệt độ có thể ảnh hưởng giá trị khối lượng riêng.
Đơn vị đi cùng nhau
Dùng m bằng kg và V bằng m³ thì D bằng kg/m³. Dùng g và cm³ thì D bằng g/cm³. Vì 1 g = 0,001 kg và 1 cm³ = 0,000001 m³ nên 1 g/cm³ = 1000 kg/m³. Ngoài ra 1 mL = 1 cm³; 1 L = 0,001 m³.
Chọn công thức theo câu hỏi
Biết D và V: m = DV. Biết m và D: V = m/D. Chỉ so sánh khối lượng trực tiếp khi các vật có cùng thể tích; chỉ so sánh thể tích trực tiếp khi có cùng khối lượng. Khối lượng riêng khác trọng lượng riêng; D không có đơn vị N/m³.
Hai ví dụ giải từng bước
Ví dụ 1
Khối kim loại 156 g có thể tích 20 cm³.
- D = 156/20 = 7,8 g/cm³.
- Đổi: D = 7800 kg/m³.
Ví dụ 2
Tính khối lượng 2 L chất lỏng có D = 800 kg/m³.
- 2 L = 0,002 m³.
- m = DV = 800 × 0,002 = 1,6 kg.
Chỗ dễ nhầm
- Không đổi cm³ sang m³ bằng cách chia 100.
- Khối lượng lớn hơn chưa đủ để kết luận D lớn hơn.
Năm câu tự kiểm tra
Làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án, đúng–sai và trả lời ngắn có phản hồi tại chỗ; câu tự luận để em tự đối chiếu lập luận.
Câu 1
Đơn vị SI của khối lượng riêng là?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Đáp án: C. kg/m³.
Khối lượng chia thể tích có đơn vị kg/m³.
Câu 2
Vật có m = 90 g, V = 30 cm³. D bằng bao nhiêu g/cm³?
Xem lời giải và cách kiểm tra
D = 90/30 = 3 g/cm³.
Câu 3
2,7 g/cm³ bằng bao nhiêu kg/m³?
Xem lời giải và cách kiểm tra
Nhân 1000: 2,7 × 1000 = 2700 kg/m³.
Câu 4
Hai vật cùng thể tích: A nặng 100 g, B nặng 250 g. So sánh D.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Do V bằng nhau, D(B)/D(A) = m(B)/m(A) = 2,5. B có khối lượng riêng gấp 2,5 lần A.
Câu 5
Vật đồng nhất D = 2000 kg/m³, m = 0,40 kg. Tìm V theo cm³.
Em viết câu trả lời ra giấy, sau đó tự đối chiếu các ý trong lời giải.
Xem lời giải và cách kiểm tra
V = 0,40/2000 = 0,0002 m³ = 200 cm³.
Sơ đồ ghi nhớ
- D = m/V.
- m = DV.
- V = m/D.
- 1 g/cm³ = 1000 kg/m³.