Biểu đồ đoạn thẳng

Mục tiêu và kiến thức nền

Đọc xu hướng theo thời gian và tính thay đổi giữa các mốc. Cần biết trục tọa độ biểu diễn dữ liệu và đơn vị đo.

Cấu tạo và cách đọc

Trục ngang thường biểu diễn thời gian; trục đứng biểu diễn đại lượng. Mỗi điểm gắn một cặp mốc–giá trị; các điểm liên tiếp được nối để thể hiện xu hướng. Đọc thang chia của từng trục trước, vì một ô không nhất thiết bằng 1 đơn vị. Khi trục không bắt đầu từ 0 hoặc có đoạn ngắt, mức tăng giảm nhìn bằng mắt có thể bị phóng đại.

Phân tích

Mức thay đổi tuyệt đối từ a đến b là b−a, cùng đơn vị dữ liệu. Tỷ lệ thay đổi tương đối là (b−a)/a·100% khi a≠0 và phép so sánh có nghĩa. Muốn tìm giai đoạn tăng nhanh nhất, cần so mức tăng theo độ dài thời gian nếu các khoảng thời gian không bằng nhau.

Phương pháp

Xác định giá trị tại từng mốc, cực đại/cực tiểu quan sát được, các khoảng tăng/giảm/không đổi. Khi vẽ, chọn thang chia đều, đặt điểm đúng tọa độ, nối theo thứ tự thời gian, ghi tiêu đề và đơn vị. Với nhiều đường, dùng chú giải nhất quán và chỉ so sánh khi cùng đơn vị hoặc có trục được giải thích.

Ghi nhớ

Đoạn nối không chứng minh giá trị thực biến thiên tuyến tính giữa hai mốc; nếu ước lượng giữa mốc phải nói đó là ước lượng. Không suy nguyên nhân chỉ từ hai đường cùng tăng. Biểu đồ thể hiện dữ liệu đã quan sát, không tự bảo đảm xu hướng tiếp tục trong tương lai.

Luyện tập bài này

• Bài 19. Biểu đồ đoạn thẳng