Bài 30: Làm tròn và ước lượng

1. Xác định hàng cần giữ

Làm tròn giúp thay một số bằng số gần đúng có mức chi tiết phù hợp. Trước hết phải biết làm tròn đến hàng nào: đơn vị, chục, phần mười, phần trăm,… . Cùng một số có thể cho kết quả làm tròn khác nhau tùy hàng được chọn.

Ví dụ 3,746 làm tròn đến phần mười cho 3,7; đến phần trăm cho 3,75. Kí hiệu ≈ đọc là “xấp xỉ”. Không viết 3,746 = 3,75 vì hai số không bằng nhau.

2. Nhìn chữ số ngay bên phải

Với số dương, nếu chữ số ngay bên phải hàng cần giữ nhỏ hơn 5, giữ nguyên chữ số ở hàng đó. Nếu chữ số ngay bên phải từ 5 trở lên, tăng chữ số ở hàng cần giữ thêm 1. Sau đó bỏ các chữ số phía sau phần thập phân; khi làm tròn phần nguyên, thay các hàng thấp hơn bằng 0.

Nếu tăng một chữ số 9 thì phải nhớ sang hàng trước. Ví dụ 9,96 làm tròn đến phần mười thành 10,0. Chữ số 0 ở đây thể hiện yêu cầu giữ đến hàng phần mười.

Khi làm tròn một số âm theo quy tắc đang dùng, làm tròn phần số dương rồi gắn lại dấu âm. Chẳng hạn −2,37 làm tròn đến phần mười thành −2,4. Chỉ xét chữ số ngay bên phải hàng cần giữ, không làm tròn lần lượt qua nhiều hàng.

3. Tránh làm tròn dây chuyền

Muốn làm tròn 1,249 đến phần mười, nhìn trực tiếp hàng phần trăm là 4, được 1,2. Nếu làm tròn trước đến phần trăm thành 1,25 rồi tiếp tục làm tròn đến phần mười, em có thể nhận 1,3 và làm sai yêu cầu ban đầu.

Trong bài nhiều bước, nên giữ số chính xác hoặc đủ chữ số ở các bước giữa, rồi làm tròn ở đáp số theo đề. Nếu số liệu ban đầu đã là gần đúng, không tự nhận kết quả có độ chính xác cao hơn số liệu ấy.

4. Ước lượng để kiểm tra

Ước lượng là chọn các số gần và dễ tính để dự đoán độ lớn của kết quả. Không nhất thiết mọi số đều làm tròn đến cùng một hàng; lựa chọn phải phục vụ phép tính. Ví dụ 49,7 × 19,8 gần 50 × 20 = 1 000.

Ước lượng không thay phép tính chính xác khi đề hỏi đáp số chính xác. Nó giúp phát hiện sai dấu phẩy, sai đơn vị hoặc kết quả quá lớn, quá nhỏ. Với mua bán theo kiện hay chỗ ngồi, đôi khi phải lấy số nguyên lớn hơn để đủ dùng; đó là yêu cầu thực tế, không phải tự động làm tròn gần nhất.