TOÁN 6 · KẾT NỐI TRI THỨC · CHƯƠNG 9
Bài 39: Bảng thống kê và biểu đồ tranh
Một danh sách dài các loại sách khó nhìn ra loại nào được chọn nhiều nhất. Gom câu trả lời thành bảng rồi dùng hình biểu tượng sẽ giúp em đọc nhanh, miễn là chú giải cho biết mỗi hình đại diện bao nhiêu.
Lập bảng đếm từ dữ liệu; đọc và vẽ biểu đồ tranh đúng chú giải; kiểm tổng số đối tượng.
Em cần nhớ trước: Phân loại dữ liệu; cộng, nhân, chia số tự nhiên.
Quan sát để hiểu
1. Từ danh sách tới bảng thống kê
Bảng thống kê sắp xếp dữ liệu theo từng nhóm và ghi số lượng tương ứng. Muốn lập bảng, chọn các nhóm không trùng nhau theo câu hỏi, duyệt từng dữ liệu một rồi tăng số đếm ở nhóm phù hợp.
Với danh sách lựa chọn táo, cam, táo, chuối, cam, táo, ta đếm được táo 3, cam 2, chuối 1. Tổng 3 + 2 + 1 = 6 khớp sáu câu trả lời. Không bỏ một loại chỉ vì nó xuất hiện ít.
2. Biểu đồ tranh cần một chìa khóa đọc hình
Biểu đồ tranh dùng các hình giống nhau để biểu thị số lượng. Chú giải quy định một hình tương ứng bao nhiêu đối tượng. Nếu một biểu tượng cuốn sách đại diện 2 cuốn, bốn biểu tượng nghĩa là 8 cuốn, không phải 4 cuốn.
Có thể dùng nửa biểu tượng nếu chú giải cho phép và số lượng cần biểu diễn phù hợp. Với một hình bằng 2 cuốn, nửa hình bằng 1 cuốn. Hình cần có kích thước nhất quán; không làm hình của nhóm lớn to hơn nhóm nhỏ rồi vẫn đếm như cùng một đơn vị.
3. Đọc và so sánh
Đọc tên nhóm trước, đếm số hình rồi nhân với giá trị của mỗi hình theo chú giải. Khi có nửa hình, đổi nửa hình thành số lượng trước khi cộng. Muốn so chênh lệch, trừ số lượng thật hoặc trừ số hình rồi nhân đơn vị của hình.
Trong biểu đồ minh họa, tổ A mượn 6 cuốn, B mượn 8 cuốn, C mượn 5 cuốn. Nếu một hình biểu thị 2 cuốn thì A có 3 hình; B có 4 hình; C có 2 hình rưỡi. Không vẽ 2 hình cho C vì sẽ làm mất 1 cuốn.
4. Tự dựng một biểu đồ rõ ràng
Viết tiêu đề cho biết đang thống kê gì và thời gian nào. Chọn giá trị mỗi hình vừa phải để không cần quá nhiều hình, nhưng vẫn thể hiện được dữ liệu. Ghi tên nhóm, xếp hình thẳng hàng và đặt chú giải ngay cạnh biểu đồ.
Sau khi vẽ, đọc ngược từng hàng để khôi phục số lượng và đối chiếu bảng ban đầu. Đây là bước kiểm tra giúp phát hiện thiếu hình hoặc chọn đơn vị hình không phù hợp.
Cùng làm từng bước
Đọc đề, thử chọn cách làm rồi đối chiếu từng bước. Khi kết quả đã có, em kiểm lại dấu, điều kiện và đơn vị.
Một hình đại diện 3 cây. Hàng của lớp 6A có 5 hình, lớp 6B có 3 hình. Mỗi lớp trồng bao nhiêu cây, hơn kém bao nhiêu?
- Lớp 6A: 5 × 3 = 15 cây.
- Lớp 6B: 3 × 3 = 9 cây.
- Chênh lệch 15 − 9 = 6 cây.
6A trồng 15 cây, 6B trồng 9 cây; 6A hơn 6 cây.
Vẽ 7 cuốn sách khi một hình đại diện 2 cuốn.
- 7 : 2 được 3 hình trọn và còn 1 cuốn.
- Vì nửa hình đại diện 1 cuốn, dùng thêm nửa hình.
- Đọc lại: 3 × 2 + 1 = 7.
Cần 3 hình rưỡi, với chú giải nêu rõ 1 hình = 2 cuốn.
Lỗi dễ nhầm và cách tránh
- Mặc định mỗi biểu tượng chỉ là một đối tượng.
- Vẽ nửa hình nhưng không giải thích ý nghĩa, hoặc bỏ phần lẻ của dữ liệu.
Em tự thử
Hãy tự làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án cho phản hồi ngay; câu tự trình bày có gợi ý để em đối chiếu.
Mỗi hình đại diện 4 bạn. Ba hình biểu thị bao nhiêu bạn?
Chọn một đáp án để kiểm tra.
Cho em một gợi ý
Nhân số hình với giá trị mỗi hình.
Xem lời giải
3 × 4 = 12 bạn.
Một hình bằng 2 cuốn, có 4 hình rưỡi. Số sách là bao nhiêu?
Cho em một gợi ý
Bốn hình là 8 cuốn; nửa hình là 1 cuốn.
Xem lời giải
Có 9 cuốn sách.
Vì sao không nên bỏ chú giải khi vẽ biểu đồ tranh?
Cho em một gợi ý
Một biểu tượng có thể đại diện 1, 2 hoặc nhiều đối tượng.
Xem lời giải
Không có chú giải, người đọc không biết đổi số hình thành số lượng thật nên dễ hiểu sai.
Bốn ý để nhớ lâu
- Gom dữ liệu thành nhóm rõ ràng
- Đọc chú giải trước khi đếm hình
- Số lượng = số hình × giá trị mỗi hình
- Đọc ngược để kiểm bảng gốc
Che phần ghi nhớ rồi tự giải thích bằng một ví dụ. Nếu còn vướng, quay lại hình hoặc bước giải tương ứng.
Biên soạn và biên tập: Gia Sư SV. Diễn giải, ví dụ và hình vẽ do Gia Sư SV biên soạn theo mạch kiến thức Kết nối tri thức với cuộc sống.