TOÁN 6 · KẾT NỐI TRI THỨC · CHƯƠNG 9
Bài 41: Biểu đồ cột kép
Muốn so sở thích đọc sách của hai lớp theo từng loại, vẽ hai biểu đồ riêng sẽ khó đối chiếu. Biểu đồ cột kép đặt hai cột cạnh nhau trong mỗi nhóm và dùng màu để phân biệt hai lớp.
Đọc chú giải cột kép; so sánh hai dãy số liệu theo từng nhóm; lập bảng và nhận xét đúng.
Em cần nhớ trước: Biểu đồ cột, bảng thống kê và tính tổng, hiệu.
Quan sát để hiểu
1. Một nhóm có hai cột tương ứng
Biểu đồ cột kép biểu diễn hai dãy số liệu theo cùng các nhóm. Trong mỗi nhóm, hai cột đặt cạnh nhau; màu hoặc kí hiệu cho biết cột thuộc dãy nào. Chú giải là phần không thể bỏ.
Hai dãy phải dùng cùng đơn vị và cùng thang đo để so sánh trực tiếp. Ví dụ cùng đếm số học sinh chọn từng loại sách, không đặt số bạn của lớp này cạnh số phần trăm của lớp kia rồi đọc như cùng một lượng.
2. Đọc theo nhóm trước, theo dãy sau
Trước hết đọc chú giải để biết màu nào là lớp 6A, màu nào là 6B. Chọn một loại sách rồi đọc hai cột của nhóm đó. Sau đó có thể đọc tất cả cột cùng màu để lấy dữ liệu của một lớp.
Bảng minh họa dưới đây là kết quả giả định khi mỗi lớp có 20 bạn, mỗi bạn chọn đúng một loại sách.
| Loại sách | Lớp 6A | Lớp 6B |
|---|---|---|
| Truyện | 8 | 6 |
| Khoa học | 5 | 9 |
| Lịch sử | 7 | 5 |
Tổng lớp 6A là 8 + 5 + 7 = 20; lớp 6B là 6 + 9 + 5 = 20. Nhóm khoa học: lớp 6B có 9 bạn, nhiều hơn lớp 6A 4 bạn.
3. So sánh đúng câu hỏi
Nếu hỏi một loại sách có bao nhiêu bạn ở cả hai lớp, cộng hai cột trong nhóm đó. Nếu hỏi tổng của một lớp, cộng các cột cùng màu. Nếu hỏi chênh lệch giữa hai lớp ở một loại, lấy hiệu hai cột cùng nhóm.
Đừng nhìn riêng cột cao nhất rồi kết luận lớp ấy có tổng lớn hơn. Một lớp có thể cao hơn ở nhóm này nhưng thấp hơn ở nhóm khác. Cần cộng đủ các nhóm nếu câu hỏi là tổng.
4. Vẽ và kiểm tra
Kẻ trục, đặt tên biểu đồ, ghi đơn vị. Dưới mỗi nhóm, dựng hai cột có độ rộng bằng nhau; dùng cùng một thứ tự màu cho tất cả nhóm. Giữa hai nhóm nên có khoảng cách rõ hơn khoảng cách giữa hai cột trong cùng nhóm.
Nếu một giá trị bằng 0, vẫn giữ vị trí và nhãn của cột; không dồn cột khác vào làm lệch cặp. Đọc lại biểu đồ thành bảng để kiểm từng giá trị và tổng.
Cùng làm từng bước
Đọc đề, thử chọn cách làm rồi đối chiếu từng bước. Khi kết quả đã có, em kiểm lại dấu, điều kiện và đơn vị.
Theo bảng minh họa, cả hai lớp có bao nhiêu bạn chọn khoa học? Lớp 6B hơn 6A bao nhiêu?
- Đọc đúng nhóm khoa học: 6A có 5 bạn, 6B có 9 bạn.
- Tổng hai lớp ở nhóm này: 5 + 9 = 14 bạn.
- Chênh lệch: 9 − 5 = 4 bạn.
Có 14 bạn chọn khoa học; lớp 6B hơn 4 bạn.
Loại sách nào có tổng người chọn lớn nhất trong cả hai lớp?
- Truyện: 8 + 6 = 14 bạn.
- Khoa học: 5 + 9 = 14 bạn.
- Lịch sử: 7 + 5 = 12 bạn. So sánh 14, 14, 12.
Truyện và khoa học cùng nhiều nhất, đều 14 bạn. Không chỉ chọn một nhóm khi có đồng hạng.
Lỗi dễ nhầm và cách tránh
- Đảo màu hai lớp ở một nhóm mà không cập nhật chú giải.
- Dựa vào cột lớn nhất để kết luận tổng cả dãy lớn nhất.
Em tự thử
Hãy tự làm trước khi mở lời giải. Câu chọn đáp án cho phản hồi ngay; câu tự trình bày có gợi ý để em đối chiếu.
Muốn biết màu nào là dữ liệu lớp 6A, cần đọc phần nào?
Chọn một đáp án để kiểm tra.
Cho em một gợi ý
Màu hoặc kí hiệu của hai dãy được giải thích riêng.
Xem lời giải
Chú giải cho biết màu nào ứng với mỗi lớp.
Hai cột cùng nhóm có giá trị 11 và 7. Tổng và chênh lệch là gì?
Cho em một gợi ý
Tổng là cộng; chênh lệch là lớn trừ nhỏ.
Xem lời giải
Tổng 18; chênh lệch 4.
Lớp A có các cột 2, 8; lớp B có 6, 4. Lớp nào có tổng lớn hơn?
Cho em một gợi ý
Cộng theo từng dãy, không chỉ nhìn cột lớn nhất 8.
Xem lời giải
Hai lớp đều có tổng 10 nên bằng nhau.
Bốn ý để nhớ lâu
- Mỗi nhóm có hai cột tương ứng
- Đọc chú giải để phân biệt dãy
- So cùng đơn vị, cùng thang
- Tổng theo màu khác tổng theo nhóm
Che phần ghi nhớ rồi tự giải thích bằng một ví dụ. Nếu còn vướng, quay lại hình hoặc bước giải tương ứng.
Biên soạn và biên tập: Gia Sư SV. Diễn giải, ví dụ và hình vẽ do Gia Sư SV biên soạn theo mạch kiến thức Kết nối tri thức với cuộc sống.